Παραεπιστήμη και μνημόνιο

Του Γιάννη Η. Χάρη
«Γάιδαρος εκ του αεί δαίρω, ερμάρι εκ του Ερμής» καυτηρίαζε του παρετυμολόγους ο Ροΐδης, και ιδίως αυτούς που «ανίχνευαν» ελληνικές ρίζες και στις ξένες γλώσσες: «το γερμανικόν Gasterey (εστιατόριον) εκ του γαστήρ, “διότι χάριν αυτής παρασκευάζονται τα συμπόσια”»! Δεν είναι καινούριο δηλαδή το σπορ, συχνά άλλωστε, πέρα από τα προφανή φαιδρά, δίνει και γοητευτικούς καρπούς: να, αυτός ο άνθρωπος που βγαίνει, λέει, από το άνω θρώσκων, που όλο κοιτάει παναπεί ψηλά, ζει και βασιλεύει, ανίκητος από την επιστήμη, ακόμα και τον Μπαμπινιώτη («αβέβαιου ετύμου» γράφει), γιατί, αν δεν ήταν άνω θρώσκων, τι άνθρωπος στην ευχή θα ήταν!
Τα προφανή, είπαμε, ο ήλιος που «κινείται» μπρος στα μάτια μας, από ανατολή έως δύση… Κάποτε, εννοείται, όντως επιστήμες τα έλεγαν κι αυτά, προχώρησαν όμως στο μεταξύ, και έτσι, μας άρεσε δεν μας άρεσε, δεχτήκαμε ότι ο ήλιος δεν κινείται! Γιατί εκεί, πώς να τα βάλεις με τη φυσική επιστήμη. Ομως την επιστήμη της γλώσσας, αυτήν ο καθένας μπορεί να τη γράφει στα παλιά του τα παπούτσια, αφού ο καθένας τα της γλώσσας τα κατέχει γονιδιακώς.

Πρώτος εδώ ο Αδωνης, με ντοκτορά στην παρετυμολογία, πλ-πλ κάνει, έλεγε, το κύμα, και να το πέλαγος.

Ε, θα ’χανε την ευκαιρία, αν έβρισκε και στήριγμα στους αρχαίους μας προγόνους; Είδε λοιπόν πως γράφει κάπου ο Στοβαίος πως γράφει κάπου ο Θεμίστιος, ρήτορας και φιλόσοφος του 4ου αιώνα μ.Χ., απ’ τους μινόρες, όπως και να το κάνουμε, ότι γενέθλιος είναι η μέρα που γεννά τους άθλους. Και η χαρά του Αδωνη: Πήρε αγκαζέ Θεμίστιο, και πού τον πήγε; Στο μνημόνιο. Διαβάστε τώρα και φανταστείτε: πρόσωπο, φωνή, ηχόχρωμα, τα ξέρετε, προσθέστε παύσεις, αυξομειώσεις της φωνής, κρεσέντα, και ιδού, επιθεωρησιακό νούμερο πρώτης:

«Τι στ’ αλήθεια σημαίνει η γενέθλιος ημέρα; Την ονομάζουμε γενέθλιο ημέρα, γενέθλια ημέρα, γιατί; διότι είναι η μέρα που γεννά τους άθλους, ο άθλος είναι κόπος: οι άθλοι του Ηρακλέους· ο άθλος είναι ο κόπος. Η μέρα που γεννά τους άθλους, λέει ο Θεμίστιος, είναι η γενέθλιος ημέρα. Δηλαδή, ότι απ’ την ημέρα εκείνη και μετά, αδελφέ, κοπιάζεις· μην περιμένεις να σου ’ρθουνε τα πράγματα εύκολα, μην γκρινιάζεις όλη την ημέρα γιατί είναι δύσκολα, μην καταριέσαι την άθλια τη μοίρα σου για το μνημόνιο, μην αναπαράγεις συνέχεια τη μιζέρια, διότι, αφού γεννήθηκες, και ήρθε η ημέρα η γενέθλιος των κόπων, από δω και μπρος θα κοπιάζεις. Στη λήξη αυτής της διαδρομής, από τη γενέθλιο ημέρα μέχρι την αναπόφευκτο ημέρα, για εμάς τους βροτούς, του θανάτου, η τελευταία ημέρα είναι η μέρα –προσέξτε, προσέξτε, και δένει το ένα με το άλλο– της αναπαύσεως. Ωραία. Εκόπιασες που εκόπιασες, πήγαινε τώρα για ξεκούραση: οδός αναπαύσεως».

Αδωνης, η γέφυρα η μετάγουσα τους εκ γης προς ουρανόν… Τους εκ μνημονίου προς ανάπαυσιν.
…………………………………………………………………………..
Μετά τα εξεγερσιόμετρα, το οργιόμετρο

Μπορεί να μην τα προσδιόριζαν πάντοτε επακριβώς, ξέραμε τουλάχιστον πως υπάρχουν. Τα εξεγερσιόμετρα.

Που εφευρέθηκαν τον Δεκέμβρη του 2008, και έκτοτε όλο και τελειοποιούνται, ώς τα χρόνια του μνημονίου πια, όπου βγαίνουν σ’ όλα τα μίντια αδιαλείπτως τα εξεγερσιόμετρα, μάλλον οι εξεγερσιομέτρες, και μετρούν: όχι δεν είναι εξέγερση αυτό, ούτε κείνο, ούτε τ’ άλλο… Τι είναι; Πάντα και μόνο ανομία! (Που, κατά σύμπτωση, καλύπτει όλα τα εις -ία: απεργία, διαμαρτυρία κ.τ.τ.)

Και τώρα το οργιόμετρο –όχι το μέτρο των οργίων, αλλά της οργής:

Ο Νίκος Ευαγγελάτος απευθύνεται στον δήμαρχο Ωρωπού, που προαναγγέλλει κινητοποιήσεις για τα αυξημένα διόδια:

«Εγώ λοιπόν θα σας πω εδώ [...], αν κλείσετε δρόμους, θα ’μαι απέναντι. Γιατί αυτό το πανηγύρι, με το όποιος έχει ένα πρόβλημα, να ταλαιπωρεί την κοινωνία, κάποτε πρέπει να το ξεχάσουμε. [...] Το κομμάτι “κλείνω δρόμο και η κοινωνία απέναντι” έχει, εμένα τουλάχιστον, απολύτως απέναντι! Φτάνει πια!» υψώνει τώρα τη φωνή ο Εισαγγελάτος.

«Η οργή, όταν έχεις οργή για το δίκαιό σου, δεν ξέρετε, κ. Ευαγγελάτε, πού φτάνει καμιά φορά…» αποτολμά ο δήμαρχος.

«Α όχι, τότε, δήμαρχέ μου, επειδή φαντάζομαι πως θες να κάνεις κινητοποιήσεις για να επανεκλεγείς κιόλας» τον πετάει στο καναβάτσο ο Ευαγγελάτος, «τότε, δήμαρχέ μου, αν η οργή δεν ξέρουμε πού φτάνει, να ’ρθούμε κι εμείς, που μπορεί να έχουμε ένα άλλο πρόβλημα σε μια πόλη, να δημιουργήσουμε σαματά ή ό,τι άλλο. Οχι, η οργή για ανθρώπους υπεύθυνους φτάνει όχι μέχρι όπου να ’ναι, φτάνει μέχρι ένα σημείο».

Ποιο σημείο; Ούτε αυτό μας το ’πε. Αρκεί όμως που ξέρουμε, και πάλι, πως υπάρχει. Οσο υπάρχει, ευτυχώς, Ευαγγελάτος. Ευαγγελάτοι.

http://www.efsyn.gr/?p=174766

Read more »

την είδες;

Πήγαμε στον λογιστή. Καθίσαμε στο γραφείο του για καμιά ώρα και μας έκανε την καρδιά περιβόλι. «Φύγετε» μας λέει, «αυτή είναι η επαγγελματική μου συμβουλή». Κι ύστερα μια παράθεση άγνωστων λέξεων και αλλόκοτων φθόγγων, κομμάτια μιας άγνωστης γλώσσας αποτελούμενης από νούμερα και ποσοστά. Κοίταζα τον φίλο δίπλα μου. Ήταν κόκκινος. Κόκκινος κόκκινος, όχι αστεία. Σαν παπαρούνα ή σαν σημαία, λες και όλο του το αίμα είχε μαζευτεί στο κεφάλι και γύρναγε σαν τρελό ανάμεσα στο μυαλό και πίσω απ’ τα μάτια.

Στο δρόμο πιο μετά, στην Πλάκα, περπατούσα ανάμεσα σε δυο γκρουπ τουριστών. Ακούγονταν μόνο κάτι ψιθυριστά σχεδόν γαλλικά και ο ήχος των ρολών καθώς γλίστραγαν προς το πεζοδρόμιο. Σ’ ένα μαγαζί με σουβενίρ, ο υπάλληλος μάζευε μπλούζες με την επιγραφή Λεωνίδας ή την ελληνική σημαία.

«Φύγετε, δεν έχει νόημα». Αυτή ήταν η επαγγελματική του συμβουλή.

Περπατούσα με τον άλλο κάτι δρόμους παρακάτω, «την είδες;» μου λέει. Ναι ρε, φυσικά την είδα. Και το κορίτσι που σέρβιρε και αυτή που καθόταν με το σκουφάκι μες στο μαγαζί. Πώς γίνεται να μην την είδα;

Όσες επαγγελματικές συμβουλές ακούω, όσες ρυθμίσεις κι αν απλωθούν τρομαχτικά μπροστά στα μάτια μου, πάντα θα διακόπτεται αναγκαστικά η κουβέντα περί ποσοστών απ’ την κοπέλα με το σκουφάκι. Πάντα θα φαίνεται πίσω απ’ τη τζαμαρία, στο σκαμπό του μπαρ και πάντα εμείς θα καθυστερούμε το βηματισμό μας, μήπως γυρίσει το κεφάλι να δούμε καθαρότερα το πρόσωπό της. Κι ύστερα η καθυστέρηση θα γίνεται παύση, στεκόμαστε στη μέση του πεζοδρομίου, ενοχλώντας τους περαστικούς και στην ανάγκη κάνουμε και μερικά βήματα πίσω.

Γιατί ποιός λογιστής μπορεί να πει την αλήθεια; Μπορεί να οργανώσει και να διαχειριστεί μια κάποια όψη της πραγματικότητας. Αυτής της πραγματικότητας που διαστρέφει και εξουθενώνει το βλέμμα, την αίσθηση, το άσκοπο περπάτημα. Αλλά την αλήθεια; Πώς να την πει, αφού δεν την ξέρει; Χάσαμε στα ποσοστά, γίναμε κόκκινοι απ’ το άγχος, είδαμε το σκουφάκι. Άρα η ζυγαριά γέρνει προς το μέρος μας.

Παλιότερα, όταν πιεζόμουν απ’ την εφορία, τη δουλειά ή ό,τι άλλο, ξέφευγα απ’ το αδιέξοδο σκεπτόμενος ότι σε κάθε περίπτωση, ανά πάσα στιγμή, μπορώ να κάνω ένα αλματάκι, να πάρω τον ηλεκτρικό και μετά ένα οποιοδήποτε πλοίο από μια οποιοδήποτε πύλη. Μ’ ένα τελευταίο άντε γαμήσου από το κατάστρωμα θα αποχαιρετήσω την υπέροχη κι αφόρητη πόλη κι ύστερα θα βρεθώ σε κάποιο απ’ τα γνωστά παραθαλάσσια ταβερνάκια. Χωρίς τουρίστες αφού δε θα ‘ναι καλοκαίρι, θα κάθομαι σ’ ένα ακριανό τραπεζάκι και γύρω όλα άδεια. Στα μάτια μόνο θάλασσα και καρό τραπεζομάντηλα. Θα γινόμουν ψαράς ή αχθοφόρος ή κάτι σχετικό. Το όνομά μου θα χανόταν απ’ τα επίσημα χαρτιά του κράτους ή κάπου θα παράπεφτε. Θα περπατούσα κάθε πρωί πάνω κάτω την παραλία και θα ακουγόταν μόνο ο αέρας και ο ήχος που κάνει το βότσαλο όταν συγκρούεται με το νερό.

«What’s your way out?» που ρωτάνε τώρα τελευταία στις σειρές μυστικοί πράκτορες και περιβόητοι εγκληματίες. Μια παραλία στην Πάτμο ή ένα χωριό στην Αμοργό απαντάω αυτομάτως και κάπως ενοχλημένα στην εντελώς εκνευριστική πρωταγωνίστρια του homeland, να κοιτάξεις τα δικά σου τα χαΐρια, μη σε νοιάζει για μένα, ένα σωρό τόποι με περιμένουν. Και τέλος πάντων, θυμάμαι πάντα τί σημαίνει να κοιμάσαι στο κατάστρωμα.

Πήγαμε στον λογιστή. Καθίσαμε στο γραφείο του για καμιά ώρα και μας έκανε την καρδιά περιβόλι. Τι περίεργη φράση αυτή. Και γιατί παρακαλώ χρησιμοποιείται αρνητικά; Θα έπρεπε να λέμε μου έκανε την καρδιά περιβόλι, σε εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις. Πχ. Τον συνάντησα τυχαία στην πλατεία. Καθίσαμε για ένα σύντομο καφέ, μετά με κέρασε και μια μπύρα, θυμήθηκε και κάτι παλιά αστεία. Μου έκανε την καρδιά περιβόλι. Ή δεν πρόλαβα καλά καλά να της μιλήσω και με έπιασε να με φιλήσει. Μου έκανε την καρδιά περιβόλι.

Πήγαμε στον λογιστή. Καθίσαμε στο γραφείο του για καμιά ώρα. «Φύγετε» μας λέει, «αυτή είναι η επαγγελματική μου συμβουλή». Έχεις δίκιο, έπρεπε να ‘χαμε πει. Εκείνη με το σκουφάκι κάθεται ακόμη στο μπαρ με πλάτη στη τζαμαρία. Πώς να ‘ναι άραγε το πρόσωπό της; Μιλάει μήπως τη γλώσσα των ποσοστών; Ή αδιαφορεί γι’ αυτήν, δεν καταλαβαίνει γρι από λογιστικά, αλλά μόνο γελάει, κουβεντιάζει, πίνει, φιλάει και τελικά καθρεφτίζει τον πραγματικό κόσμο;

Το Βυτίο

Read more »

Πώς διαβάζονται τα εξωσχολικά βιβλία…

Μόνες στο σπίτι με τον μπαμπά που έχει κι από πάνω άδεια είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να μας συμβεί. Καλά, για θάλασσα ούτε κουβέντα.
-Πάρτε κανένα βιβλίο κι ελάτε να διαβάσετε, φωνάζει ο μπαμπάς από την βεράντα.
Τα βιβλία μας τα κρατούσαμε κιόλας στο χέρι. Του αρέσει να διαβάζουμε εξωσχολικά βιβλία. Κι εμάς μας αρέσει. Ο μπαμπάς όμως δεν ξέρει πώς διαβάζονται τα εξωσχολικά. Μας θέλει καθισμένες απέναντί του στο τραπέζι, εκείνος να διαβάζει το δικό του βιβλίο κι εμείς τα δικά μας. Μπορεί εκείνος να βρίσκει γούστο να διαβάζει τη ζωή του Μπετόβεν και πού και πού να σηκώνει το κεφάλι να μας κοιτάζει. Εμείς όμως δεν καταλαβαίνουμε τίποτα με τον μπαμπά καταντίκρυ μας. Τα μαθήματα του σχολείου μπορεί να τα διαβάζεις έτσι. Τα εξωσχολικά όμως…

Θα γράψω μια ολόκληρη εργασία. Βέβαια κανείς δεν μου την έχει ζητήσει. Μπορεί να πώ στη Διδώ να την βάλει στην εφημερίδα της.

Πώς διαβάζονται τα εξωσχολικά βιβλία:
1. Μπορείς να έχεις τα πόδια ψηλά πάνω στα κάγκελα του κρεβατιού και η υπόλοιπη νά’σαι ξαπλωμένη στο κρεβάτι ανάσκελα και να κρατάς το βιβλίο στον αέρα.
2.μπορείς να είσαι μπρούμυτα στο κρεβάτι και το βιβλίο κάτω στο πάτωμα.
3.Μπορεί, αν έχεις αδελφή, να είναι εκείνη μπρούμυτα στο πάτωμα κι εσύ από πάνω της σαν να σχηματίζετε σταυρό και τα βιβλία στο πάτωμα.
4.Το βράδυ όταν πάτε για ύπνο και σας φωνάζουν να σβήσετε το φως, να κουκουλώνεστε με τα σκεπάσματα και να έχετε ένα κλεφτοφάναρο και να διαβάζετε-αυτό μάλλον τον χειμώνα γιατί το καλοκαίρι θα σκάσετε.
5.Στην τουαλέτα μπορείς να διαβάζεις τα απαγορευμένα βιβλία.

Βέβαια αν δεχτεί η Διδώ να το δημοσιεύσει δεν θα βάλω το όνομά μου αλλά κάποιο ψευδώνυμο.

Καθόμαστε λοιπόν στο τραπέζι της βεράντας απέναντι στον μπαμπά με τα βιβλία μας, εγώ με τον Δον Κιχώτη και η Λενούλα με την Καλύβα του μπάρμπα-Θωμά που την έχει διαβάσει τριάντα φορές και στις τριάντα χύνει ποτάμι δάκρυα.
Τώρα όμως την βλέπω να γυρίζει τις σελίδες και σίγουρα θα κάνει ψέματα πως διαβάζει όπως κι εγώ. Κάνουμε γκριμάτσες η μια στην άλλη. Ο μπαμπάς βυθισμένος στον Μπετόβεν του κι ούτε μας προσέχει· γυρίζει τις σελίδες, μα σίγουρα τις διαβάζει.

---
Η διήγηση είναι της Άλκης Ζέη, από το αυτοβιογραφικό της βιβλίο  “Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο”  (Εκδόσεις Μεταίχμιο-2013)
*Λενούλα είναι η μεγαλύτερη αδελφή της.
**Διδώ, είναι η γνωστή συγγραφέας Διδώ Σωτηρίου, θεία της Άλκης Ζέη.
Διαβάζοντας αυτό το απόσπασμα θυμήθηκα πόσα βιβλία και κόμικς διάβασα κι εγώ ως παιδί, με τους τρόπους 1,2,4 και φυσικά τα…απαγορευμένα με τον τρόπο 5 του χαριτωμένου αυτού πεντάλογου.
Εσείς;

ALLU FUN MARX

Read more »

Ανδρέας Παππάς, Βρε, πώς δεν το ’χαμε σκεφτεί;

Ο καθηγητής Αριστείδης Μπαλτάς, από τα εχέφρονα –υποτίθεται– στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, πρόεδρος του κομματικού ιδρύματος μελετών «Νίκος Πουλαντζάς» (α, ρε κατακαημένε Πουλαντζά, πού να ’ξερες σε τι χέρια θα πέσει το όνομά σου), έδωσε πριν από μερικές βδομάδες συνέντευξη στο «Βήμα». Σε ερώτηση, λοιπόν, του δημοσιογράφου πώς θα αντιμετωπίσει ο ΣΥΡΙΖΑ, αν έρθει στα πράγματα, το πρόβλημα της φοροδιαφυγής, μεταξύ άλλων απάντησε ότι, όταν θα κυβερνάει ο ΣΥΡΙΖΑ ο πολίτης θα εκπληρώνει ευσυνείδητα τις φορολογικές του υποχρεώσεις, γιατί θα γνωρίζει ότι τα χρήματά του θα τα διαχειρίζονται τίμιοι άνθρωποι και θα χρησιμοποιούνται για το κοινό καλό – παραθέτω από μνήμης, και επομένως αποδίδω το πνεύμα και όχι το γράμμα των δηλώσεων. Αυτό, ομολογώ, δεν μου είχε περάσει απ’ το μυαλό! Ακόμα και πιο ειδικοί στα οικονομικά από μένα φαίνεται πως δεν το είχαν σκεφτεί.

Λίγες μέρες αργότερα, ένα άλλος (ανατέλλων, αυτός, αστέρας), ο υποψήφιος δήμαρχος Αθήνας Γαβριήλ Σακελλαρίδης, σε ερώτηση δημοσιογράφου πώς σκοπεύει να αντιμετωπίσει ως δήμαρχος το ζήτημα των καθημερινών διαδηλώσεων στο κέντρο της πόλης, άφησε να εννοηθεί ότι, αν αυτός είναι δήμαρχος, πιθανότατα θα είναι σύντομα και ο ΣΥΡΙΖΑ κυβέρνηση. Οι πολίτες δεν θα έχουν λόγους τότε να διαδηλώνουν, και επομένως δεν θα υπάρχουν… διαδηλώσεις. Όπερ έδει δείξαι. Με εντυπωσίασε, ομολογώ, ο εξ Αμερικής επανελθών και μηδέποτε έχων εργασθεί σύντροφος Σακελλαρίδης! Με την ευκολία που έχει να τέμνει τα ζητήματα και να λύνει τα προβλήματα της πόλης, αυτό το παιδί, να μου το θυμηθείτε, θα πάει μπροστά.

Τόσο απλές οι λύσεις! Σαν το αβγό του Κολόμβου, ένα πράμα. Ούτε λίγο ούτε πολύ, από αυτά προκύπτει ότι με ενδεχόμενη εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ και μόνο θα αναδυθεί ένας καινούργιος τύπος ανθρώπου: ηθικός, κοινωνικά ευσυνείδητος, ανιδιοτελής, έμπλεος αγάπης για την πατρίδα, τους συμπολίτες του και το σοσιαλισμό... Ακόμα και οι Μπολσεβίκοι, την κληρονομιά των οποίων διεκδικούν οι Λαφαζανοτσιπραίοι και οι εγκέφαλοι του ιδρύματος «Νίκος Πουλαντζάς», ήταν πιο μετριοπαθείς στις προβλέψεις και τους σχεδιασμούς τους. Σίγουροι, βέβαια, ότι ήταν οι αποκλειστικοί εργολάβοι των σιδηρών νόμων της Ιστορίας (αλίμονο, κάθε συνεπής λενινιστής είναι απόλυτα πεισμένος γι’ αυτό), ακόμα κι εκείνοι αρκούνταν να τοποθετούν τη δημιουργία του «νέου ανθρώπου» στην περίοδο μετά την επανάσταση και την οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

Τα λεβεντόπαιδα του ΣΥΡΙΖΑ όμως, απ’ ό,τι λένε, δεν θα χρειαστεί καν να περιμένουν την επανάσταση και την «οικοδόμηση». Μια ενδεχόμενη εκλογική τους νίκη, έστω και με 1% διαφορά από τον δεύτερο, και μια ενδεχόμενη κυβέρνηση Τσίπρα, θα αρκούν για να πάψουν αυτομάτως οι Έλληνες να διαδηλώνουν, αλλά και για να γίνουν από τη μια μέρα στην άλλη πρόθυμοι φοροδότες, που θα τρέχουν στην εφορία ή στην τράπεζα με το χαμόγελο στα χείλη. Κατά πάσα πιθανότητα, όλα αυτά θα τα φωτίζει ένας μεγάλος κόκκινος ήλιος, όπως στις αφίσες του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, ενώ αγκαλιασμένοι πολίτες θα τρέχουν να προσφέρουν έξτρα εθελοντική εργασία, βάζοντας κι αυτοί το λιθαράκι τους στη σοσιαλιστική κοινωνία που θα έχει ήδη αρχίσει να οικοδομείται από τον ΣΥΡΙΖΑ του βουλευτή Διαμαντόπουλου και της Ζωής Κωνσταντοπούλου, του Τσουκαλά και του Μητρόπουλου, του Τσακαλώτου και της Βαλαβάνη. Αυτοί οι τελευταίοι είμαι βέβαιος, από την πρώτη κιόλας μέρα του νέου καθεστώτος, θα έχουν προσφέρει στο δημόσιο ταμείο τις ιλιγγιώδεις καταθέσεις τους ως συμβολή στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού.

Επιμύθιο: Eπειδή δεν πιστεύω ότι εκεί στον ΣΥΡΙΖΑ κάποιοι είναι τόσο αφελείς, μάλλον τα στελέχη τους μας δουλεύουν ψιλό γαζί, υπολογίζοντας ότι στην Ελλάδα κανείς δεν θυμάται τι έλεγες πριν από μερικούς μήνες. Εκτός και αν φαντάζονται πράγματι ότι θα κυβερνήσουν κάποτε τη χώρα με μεθόδους και ρητορική 15μελούς σε λύκειο υπό κατάληψη.

πηγή: http://www.athensvoice.gr/the-paper/article/469/%CE%B2%CF%81%CE%B5-%CF%80%CF%8E%CF%82-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CF%84%CE%BF-%E2%80%99%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%B5-%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%86%CF%84%CE%B5%CE%AF

Read more »

Ανδρέας Πετρουλάκης, Άλλο 12 θεοί, άλλο συμμορία των 12

Ειλικρινά σας έπεισε η αμήχανη έκφραση στο πρόσωπο του Κλούνεϊ ότι είχε ξανακούσει για το θέμα των Μαρμάρων πριν την ερώτηση της μαχητικής συμπατριώτισσάς μας δημοσιογράφου; Ο άνθρωπος με συγκαταβατική ευγένεια είπε ότι είναι καλή ιδέα το εθνικό μας αίτημα, που ίσως μάθαινε εκείνη τη στιγμή- άλλωστε ταίριαζε και στο κλίμα της ταινίας που διαφήμιζε. Η συνέχεια τυπική ελληνική. Ο Τύπος το έκανε τρανταχτό θέμα και ο Υπουργός έστειλε στον σταρ μελίρρυτη ευχαριστήρια επιστολή. Ένα ακόμα αυτοτελές επεισόδιο τοπικού ενδιαφέροντος που αυτήν τη φορά τα είχε όλα. Εθνικό μνημείο, ιστορική αδικία, άρωμα Χόλιγουντ, τσάμπα υπουργική αυτοδιαφήμιση.

Ίσως είναι η πιο χαρακτηριστική εθνική μας φαλτσοστεκιά η διεκδίκηση των Μαρμάρων. Έχει απορροφήσει επί χρόνια μεγάλο κομμάτι της ενέργειας του Υπουργείου Πολιτισμού, με τον ίδιο τρόπο που το όνομα της Μακεδονίας μονοπώλησε την εξωτερική μας πολιτική για μια δεκαετία. Προσφέρεται για μεγάλα λόγια, έχει περιτύλιγμα μεγαλεπήβολου στόχου και μπορεί να γεμίσει όλη την ατζέντα ενός υπουργού Πολιτισμού χωρίς να φανεί το κενό. Γι' αυτό είναι μια μάχη όσο λαμπρή τόσο και βολική. Γι' αυτό δεν λέει κανένας ότι ποτέ δεν πρόκειται να είναι νικηφόρα.

Η Μελίνα ήταν ντερμπετέρισσα και εκρηκτικού ταμπεραμέντου γυναίκα αλλά, όπως συχνά συμβαίνει με τους σπουδαίους στη χώρα μας, τη μόνη πραγματική σταρ που είχαμε τη θυσιάσαμε στην πολιτική. Η κατάληξή της ήταν μια θλιβερή μάχη για την Δημαρχία της Αθήνας. Πριν από αυτό πρόλαβε να μπολιάσει την πολιτιστική μας πολιτική με ένα άπιαστο όνειρο να έχει να πορεύεται στις επόμενες δεκαετίες. Κανείς από τους διαδόχους της δεν το αμφισβήτησε. Είπαμε, είναι πολύ βολικό.

Κανείς από αυτούς δεν είπε ποτέ ότι αν τα Μάρμαρα γυρνούσαν πίσω θα άλλαζε μεμιάς το παγκόσμιο σκηνικό στην κατοχή των θησαυρών Τέχνης. Στην πάροδο των αιώνων και των περιπετειών του ανθρώπου εκατομμύρια έργα Τέχνης άλλαξαν τόπο κατοικίας και τυχόν επιστροφή των Ελγινείων θα προκαλούσε παγκόσμια αναταραχή, δυσανάλογη ασφαλώς με την εμβέλειά μας. Και εμείς στην ουσία είμαστε ανακόλουθοι διότι η Μελίνα δεν έβαλε στην ατζέντα και άλλους εξόριστους θησαυρούς της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Το επιχείρημα ότι το έργο είναι ακρωτηριασμένο στην ουσία λέει ότι το έγκλημα του Λόρδου ήταν ότι δεν ξήλωσε αύτανδρο το αέτωμα.

Γι' αυτό καλό θα είναι ο κ. Παναγιωτόπουλος να απεμπλακεί από αυτό που μας έχει γίνει νεύρωση και να ασχοληθεί με άλλα, λιγότερο ένδοξα αλλά πολύ πιο ουσιώδη. Και καταρχάς την προβολή και άπλετη επισκεψιμότητα από Έλληνες και ξένους των θησαυρών που έχουμε ήδη στην κατοχή μας.

Πηγή: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.ellada&id=31672

Read more »

Γιάννης Παντελάκης, Δια υπόθεσίν σας...

Αστυνομικοί (απο το τμήμα Κερατσινίου) ζητούν απο καθηγήτρια να δώσει ονόματα μαθητών που μετείχαν σε σχολικές καταλήψεις. Και μετά, καλούν τους μαθητές στο τμήμα ...δια υπόθεσίν τους ! Η ιστορία αυτή που παραπέμπει σε άλλες μακρινές και μαύρες περιόδους της νεοελληνικής πραγματικότητας (σπουδαστικό ασφάλειας κ.α.), συνέβη μόλις δυο ημέρες πριν. Στην Ελλάδα του 2014.

Δεν ξέρω γιατί, τέτοια γεγονότα δεν παίρνουν πια την δημοσιότητα που τους πρέπει. Έχουμε περάσει άραγε σε μια εποχή συλλογικής αδιαφορίας; Λόγω οικονομικής ανέχειας, θεωρούμε υπερβολή και πολυτέλεια την ενασχόληση με τέτοια ζητήματα; Μήπως πιστεύουμε πως ετσι πρέπει να γίνεται; Να καλούνται 16χρονα παιδιά στα αστυνομικά τμήματα για να δώσουν εξηγήσεις επειδή μετείχαν σε μια σχολική κατάληψη;

Πάντως, τα ίδια τα παιδιά καταγγέλουν πολύ σοβαρότερα πράγματα. Τους ρώταγαν (οι αστυνομικοί) για τις πολιτικές πεποιθήσεις των γονιών και καθηγητών τους, τους ζητούσαν να πούνε αν τους παρακίνησαν καθηγητές ή κάποιο κόμμα, τους εβαζαν να απαντούν για το αν οι καθηγητές τους ήταν κατά ή υπέρ των απεργιών! Ανάλογα δυσάρεστες εμπειρίες είχαν και αρκετοί από τους γονείς των παιδιών, οι οποίοι μάθαιναν από τους αστυνομικούς ότι «τα παιδιά τους έχουν μπλέξει».

Οι καταγγελίες των μαθητών, δεν διαψεύστηκαν από την αστυνομία. Με ανακοίνωσή της η τελευταία, παραδέχτηκε την παρέμβασή της σε σχολικές μονάδες, αλλά είπε ότι το έκανε για «την προστασία της νεολαίας απο διάφορους κινδύνους, όπως ναρκωτικά και τροχαία". Φυσικά, δεν θα παραδεχόταν το είδος των ερωτήσεων, αλλά αυτό δεν εχει σημασία. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση και αρνητικά συναισθήματα, ειναι η ηχηρή σιωπή του μοναδικού αρμόδιου για την λειτουργεία των σχολείων υπουργείου. Της παιδείας. Ουτε λέξη. Έχει παραχωρήσει άραγε τις αρμοδιότητές του στο υπουργείο του κ. Δένδια; Αν ναι, τουλάχιστον να το ξέρουμε...

πηγή: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.ellada&id=31743

Read more »

Νίκος Δήμου, Αναρχίας εγκώμιον

«Αναρχισμός: (από το αρχαίο Ελληνικό Αν- και -Αρχή: εναντίον της εξουσίας) το όνομα αρχής ή θεωρίας ζωής και συμπεριφοράς, σύμφωνα με την οποία η κοινωνία νοείται χωρίς κυβέρνηση – η αρμονία σε μία τέτοια κοινωνία επιτυγχάνεται όχι με την υποταγή στο νόμο ή την υπακοή σε οποιαδήποτε εξουσία, αλλά με ελεύθερη συμφωνία ανάμεσα στις διάφορες ομάδες, τοπικές και επαγγελματικές, που έχουν συσταθεί ελεύθερα για την παραγωγή και την κατανάλωση, όπως και για την ικανοποίηση των άπειρων αναγκών και επιθυμιών ενός πολιτισμένου όντος».

Είχα μεταφράσει παλιά αυτόν τον ορισμό του αναρχισμού γραμμένο από τον σοφό Πιοτρ Κροπότκιν (εικόνα) στην Encyclopedia Britannica (11η έκδοση). Τον θυμήθηκα πάλι, γιατί διαπίστωσα πως η παρεξήγηση και η προκατάληψη γύρω από τους αναρχικούς και η ταύτισή τους με εγκληματικά στοιχεία συνεχίζεται.

Πίστευα και πιστεύω πως η ανθρώπινη κοινωνία πρέπει να τείνει και να εξελίσσεται προς μία ιδανική ελευθεριακή κατάσταση. Εννοώ την μείωση κάθε εξουσίας, βίας και αυθαιρεσίας. Άλλωστε αυτή η εξέλιξη τεκμηριώνεται ιστορικά. Πριν χίλια χρόνια σε όλη την ανθρωπότητα υπήρχαν ελάχιστοι ελεύθεροι άνθρωποι –λιγότεροι κι από το ένα τοις χιλίοις του πληθυσμού. Πόσοι ήταν οι βασιλιάδες, άρχοντες και αυτοκράτορες, πάπες και αρχιεπίσκοποι, αρχιστράτηγοι και κατακτητές; Ε, αυτοί και μόνοι ήταν αυτεξούσιοι. Νόμοι δεν υπήρχαν – απλώς αποφάσεις των ισχυρών που άλλαζαν κατά βούληση. Όριο δεν γνώριζαν οι ελέω Θεού απόλυτοι μονάρχες. Για μία λέξη έχανες το κεφάλι σου. Ανθρώπινα δικαιώματα, ούτε ίχνος. Δούλοι παντού, σκλάβοι, μουζίκοι και δουλοπάροικοι. Από την Magna Carta του 1215 ως τη Διακήρυξη Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ (1776) και τη Γαλλική Επανάσταση (1789), ο δρόμος ήταν μακρύς. Η πορεία συνεχίζεται.

Η ανθρωπότητα βαδίζει από την απολυταρχία προς την ελευθερία – από την απόλυτη ισχύ στην συρρίκνωση και την κατάργησή της. Γι αυτό δεν πρέπει να αφορίζουμε τους αναρχικούς. Είναι οι προπομποί ενός ιδανικού μέλλοντος που μακάρι να έρθει, έστω κι αν δεν το δούμε εμείς. Ενός μέλλοντος που θα ελαχιστοποιήσει την βία και την αυθαιρεσία και θα μεγιστοποιήσει την ελευθερία. Μοιάζει ουτοπικό, αλλά δεν είναι ανέφικτο.

Φυσικά, όταν μιλάω για αναρχικούς, δεν εννοώ βομβιστές, μπαχαλάκηδες και τρομοκράτες. Ο πραγματικός αναρχικός είναι το αντίθετο του τρομοκράτη. Μισεί κάθε εξουσία – και η βία είναι εξουσία.

Πριν από λίγες μέρες ένας αναρχικός καταδικάστηκε σε 25 χρόνια φυλάκιση. Οι ενδείξεις για την ενοχή του ήταν ελάχιστες – και πολλοί υποψιάστηκαν ότι στην καταδίκη του έπαιξε ρόλο η κλασική προκατάληψη για τους αναρχικούς.

πηγή: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.society&id=31622

Read more »

Λύο Καλοβυρνάς, Το τέλειο τεστ ρατσισμού

Έχετε αμφιβολίες αν κάποιος γνωστός σας είναι πραγματικά ανοιχτόμυαλος ή απλώς το παίζει προοδευτικός για μόστρα; Ανησυχείτε αν εσείς οι ίδιοι δεν είστε τόσο απαλλαγμένοι από ομοφοβικές αγκυλώσεις όσο θα θέλατε; Υπάρχει ένα τέλειο τεστ για να το εξακριβώσετε!

«Δεν έχω τίποτα εναντίον των γκέι, έχω φίλους γκέι, αλλά δεν συμφωνώ ότι είναι εντάξει να κάνουν παιδιά. Τα παιδιά χρειάζονται σωστά πρότυπα άντρα και γυναίκας, μια μαμά κι έναν μπαμπά για να μεγαλώσουν σωστά».

Σας ακούγεται γνώριμο αυτό; Η ειρωνεία είναι ότι πολλοί άνθρωποι που κάνουν τέτοιες δηλώσεις ειλικρινά πιστεύουν στα δικαιώματα των γκέι. Ειλικρινά πιστεύουν ότι ένα παιδί χρειάζεται δύο γονείς διαφορετικού φύλου για να ανατραφεί «σωστά».

Το θέμα είναι ότι το πιστεύουν- δεν το ξέρουν. Είναι πίστη, προσωπική άποψη, όχι αποτέλεσμα γνώσεων και ενημέρωσης. Τέτοια επιχειρήματα παρουσιάζονται ως αυταπόδεικτα ορθά, αλλά πώς ξέρουμε ότι πράγματι ισχύουν; Με βάση ποιες έρευνες; Ή μήπως πρόκειται για σκέτες γνώμες, βασισμένες σε μια αντανακλαστική παράδοση: έτσι γινόταν μέχρι τώρα, έτσι είναι καλό να γίνεται.

Αντιθέτως, έχουμε απτά στοιχεία από πανεπιστημιακές έρευνες σε βάθος τριακονταετίας ότι τα παιδιά που ανατρέφονται από ομοφυλόφιλους γονείς όχι μόνο μεγαλώνουν φυσιολογικά και χωρίς δυσκολίες προσαρμογής ή κοινωνικής ένταξης, αλλά συχνά εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις και ικανοποίηση με τη ζωή. Σύμφωνα με τις έρευνες, δεν εντοπίστηκε καμία διαφορά ανάμεσα στα παιδιά που μεγαλώνουν με γκέι ή με στρέιτ γονείς, όσον αφορά την αυτοπεποίθηση των παιδιών, τη συναισθηματική υγεία ή τον χρόνο που περνούν με τους γονείς τους. Αντιθέτως, οι ομοφυλόφιλες οικογένειες με παιδιά εμφάνισαν καλύτερες επιδόσεις όσον αφορά τη γενική υγεία της οικογένειας και την οικογενειακή συνοχή. Επίσης, σύμφωνα με τις έρευνες, τα παιδιά γκέι γονιών δεν επηρεάστηκαν ως προς τον δικό τους σεξουαλικό προσανατολισμό από τους γονείς τους. Άλλο ένα καρφί στο φέρετρο της αναπόδεικτης άποψης ότι οι γκέι γονείς βγάζουν γκέι παιδιά.

Βγάζει νόημα αυτό: ένα ομόφυλο ζευγάρι ποτέ δεν κάνει παιδί στην τύχη, όπως τόσα και τόσα ετεροφυλόφιλα ζευγάρια. Για να πάρει την απόφαση να κάνει παιδί ένα γκέι ζευγάρι, το έχει σκεφτεί πολύ σοβαρά, έχει περάσει από πολλές διαδικασίες και έχει κληθεί να επιβεβαιώσει αυτή την απόφαση επανειλημμένως. Τα παιδιά που μεγαλώνουν με ομοφυλόφιλους γονείς είναι παιδιά που οι γονείς τους τα ήθελαν πραγματικά κι όχι επειδή έμεινε έγκυος η γυναίκα και είπαν να το κρατήσουν, ούτε επειδή η γιαγιά πιέζει σαν τρελή να δει εγγονάκι.

«Κι η κοινωνική κατακραυγή; Το παιδί με γκέι γονείς δεν θ’ αντιμετωπίσει χλεύη και βία από τον περίγυρό του;» είναι ένα συχνό αντεπιχείρημα. Πράγματι, είναι πιθανό. Όπως εξίσου πιθανό είναι ένα παιδί να αντιμετωπίσει χλεύη και βία για πολλά «προβλήματα» των γονιών του: επειδή είναι ξένοι, χοντροί ή φτωχοί, επειδή ο μπαμπάς είναι σκουπιδιάρης κ.λπ. Σε τέτοιες περιπτώσεις γιατί δεν αμφισβητούμε το δικαίωμα των γονιών να έχουν παιδί στο όνομα της ψυχικής υγείας του παιδιού; Γιατί ξέρουμε ότι τέτοιες δυσκολίες είναι αντιμετωπίσιμες, όταν υπάρχει αγάπη και στήριξη εντός της οικογένειας.

Παρότι είναι πολύ πιθανό τα παιδιά γκέι γονιών να αντιμετωπίσουν χλεύη στο σχολείο, πώς γίνεται και βγαίνουν τόσο υγιή; Η υπόθεση που κάνουν οι ερευνητές είναι ότι δεδομένης της κοινωνικής απαξίωσης των ομογονεϊκών οικογενειών, αυτοί οι γονείς είναι γενικά πιο πρόθυμοι και προετοιμασμένοι για επικοινωνία με το παιδί τους, ώστε να το βοηθήσουν να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που ενδεχομένως βιώνει, όπως ο εκφοβισμός ή τα πειράγματα -αρκεί βέβαια οι ίδιοι οι γονείς να έχουν επεξεργαστεί τη δική τους ομοφοβία, ώστε να είναι ικανοί να στηρίξουν το παιδί τους, προσθέτω εγώ.

Η πυρηνική οικογένεια (μαμά-μπαμπάς-παιδί/ά) δεν είναι παρά μία μόνο μορφή οικογένειας στην ιστορία της ανθρωπότητας. Δεν είναι η φυσιολογική, είναι η πιο διαδεδομένη -ή μάλλον ήταν μέχρι πρόσφατα. Το 51% των παιδιών στη Σουηδία γεννιέται σε μονογονεϊκές οικογένειες, ενώ και στην Ελλάδα αυτό το ποσοστό συνεχώς αυξάνεται, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι διαχωρίζουν την ιδιότητα του γονέα από τη ζευγαροσύνη. Ακόμα και στη δική μας χώρα, μέχρι πριν από πενήντα χρόνια θεωρούνταν φυσιολογικό μια οικογένεια να ζει με τη γιαγιά και τον παππού, τη χήρα θεία, τον ανύπαντρο θείο, όλοι μαζί στο ίδιο σπίτι. Τώρα πια αυτό το μοντέλο οικογένειας θεωρείται «αφύσικο», επιβλαβές για την υγιή σχέση του ζευγαριού και τη συνοχή της οικογένειας.

Κάποια πράγματα θεωρούνται εντελώς προφανή -τόσο προφανή και φυσιολογικά, που αγανακτούμε όταν κάποιος τα αμφισβητεί. Λόγου χάρη, το γεγονός ότι οι γυναίκες έχουν δικαίωμα να αυτοδιαχειρίζονται οι ίδιες το σώμα τους ή να ψηφίζουν ή να μην εξαναγκάζονται από τον πατέρα τους να παντρευτούν αυτόν που θέλει εκείνος στα 14. Εξίσου προφανές και φυσιολογικό θεωρούμε ότι δεν πρέπει να κάνουμε σεξ με παιδιά πέντε χρονών, ούτε να τα βάζουμε να δουλεύουν σε ορυχεία ή σε χωράφια από τα έξι τους.

Δεν ήταν πάντα έτσι όμως -ούτε και τώρα είναι σε όλες τις χώρες του κόσμου, όπου τα παραπάνω δεν θεωρούνται ούτε αυτονόητα ούτε φυσιολογικά. Το αντίθετο μάλιστα! Μέχρι πρόσφατα γίνονταν συζητήσεις επί συζητήσεων για το αν οι γυναίκες έχουν την ίδια ευφυΐα με τους άντρες. Η επιστήμη πιστοποιούσε ότι δεν είχαν. Ο πολιτικός κόσμος επιχειρηματολογούσε ότι θα καταστραφεί ο κοινωνικός ιστός, αν επιτραπεί στις γυναίκες να ψηφίζουν, καθώς λόγω της ορμονικής διαταραχής που προκαλεί η έμμηνος ρύση τους, θα ψήφιζαν με υπερβολικό συναισθηματισμό.

Αυτές οι κουβέντες μας φαίνονται αστείες σήμερα -αν όχι προσβλητικές. Θα έρθει σίγουρα η μέρα -και μάλιστα πολύ σύντομα- που θα μας φαίνεται εξίσου αστείο και προσβλητικό που κουβεντιάζουμε σήμερα αν οι ομοφυλόφιλοι άνθρωποι πρέπει να έχουν δικαίωμα να παντρεύονται και να κάνουν παιδιά. Ήδη έχει έρθει η μέρα σε πολλές χώρες που αυτές οι συζητήσεις θεωρούνται παρωχημένες.

πηγή: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.society&id=31700

Read more »

Η αβάσταχτη εθνική μας διαφάνεια

Επειδή π ρ έ π ε ι να διαβαστεί

Του Δημοσθένη Κούρτοβικ “Τα Νέα 3.1.2014“

Καθώς συνηθίζονται τέτοιες ημέρες οι απολογισμοί, λέω να κάνουμε σήμερα έναν και από αυτήν εδώ τη στήλη. Εναν απολογισμό, όμως, όχι της χρονιάς που έφυγε ούτε της κρίσης που έμεινε αλλά της διαδρομής αυτής της χώρας στα περίπου εκατόν ογδόντα χρόνια της ύπαρξής της ως ανεξάρτητου κράτους. Εννοείται ότι ο απολογισμός αυτός δεν μπορεί να έχει την ακρίβεια και πληρότητα μιας ιστορικής έρευνας ούτε τη διεισδυτικότητα μιας κοινωνιολογικής ανάλυσης. Σε αντιστάθμισμα, θα στηριχτεί σε μερικά προφανή δεδομένα, που ίσως μας λένε κάτι για το πώς φτάσαμε εδώ που βρισκόμαστε σήμερα.
Η Ελλάδα, λοιπόν, είναι, μαζί ή και πριν από τη Γαλλία, το πρώτο κράτος στον κόσμο που καθιέρωσε την καθολική ψηφοφορία (για τους άνδρες). Αλλά ο τρόπος που λειτούργησε στην Ελλάδα η καθολική ψηφοφορία, όπως και οι περισσότεροι κοινοβουλευτικοί θεσμοί, την έφερε, από την άποψη της πολιτικής ωριμότητας, πιο πίσω από πλήθος άλλες χώρες που την ακολούθησαν σε αυτόν τον δρόμο. Η Ελλάδα είναι το μόνο ευρωπαϊκό κράτος που όχι μόνο διατήρησε μα και αύξησε επανειλημμένα (για την ακρίβεια πολλαπλασίασε) την εδαφική επικράτειά του χάρη στις συμμαχίες της ή την εύνοια των ισχυρών. Αλλά οι περισσότεροι Ελληνες αισθάνονται πως η χώρα τους αδικείται διαρκώς από τις μεγάλες δυνάμεις, πως απειλείται άμεσα με συρρίκνωση από σχεδόν όλους τους γείτονές της και από σκοτεινές διεθνείς συνωμοσίες. Η Ελλάδα εκτοξεύτηκε μέσα σε λίγες δεκαετίες στον αστερισμό των πλουσιότερων χωρών του κόσμου. Αλλά το πέτυχε και, κυρίως, το διαχειρίστηκε με τρόπο που – εδώ δεν θα προχωρήσω, γιατί πρόκειται για κάτι πολύ γνωστό και οδυνηρό.

Ας συνεχίσουμε με άλλα. Η Ελλάδα είναι η τελευταία χώρα στην Ευρώπη που υιοθέτησε το γρηγοριανό ημερολόγιο, η τελευταία που έδωσε ψήφο στις γυναίκες, η τελευταία που έφερε στα σπίτια των κατοίκων της το ραδιόφωνο και, πολύ αργότερα, την τηλεόραση. Είναι μια χώρα που ο λαός της λατρεύει τα «γκάτζετ» της τεχνολογίας, αλλά εχθρεύεται την ίδια την τεχνολογία. Είναι μια κοινωνία με ηθική εντελώς κοσμική και μάλιστα πραγματιστική, αλλά με θρησκευτικές αντιλήψεις που παραπέμπουν σε θεοκρατικό σύστημα. Είναι μια χώρα που οι πολίτες της σταυροκοπιούνται ολοένα μπροστά στις εκκλησίες, κάνουν τάματα σε θαυματουργά εικονίσματα και θεωρούν ότι είναι οι μόνοι γνήσιοι χριστιανοί ανάμεσα σε όλους τους λαούς, αλλά το μόνο μήνυμα του Ευαγγελίου είναι γι’ αυτούς η υπόσχεση ότι, όταν πεθάνουν, θα αναστηθούν μια μέρα (γι’ αυτό δεν θέλουν να καίγονται οι νεκροί). Είναι η μόνη χώρα της Ευρώπης όπου η θεωρία της εξέλιξης των ειδών (που εδώ και σχεδόν έναν αιώνα δεν είναι θεωρία αλλά σύνολο επιστημονικά αποδεδειγμένων νόμων της φύσης) διδάσκεται στα σχολεία της ακόμη και σήμερα το πολύ ως «υπόθεση».
Η Ελλάδα είναι μια χώρα που πέρασε σχεδόν εν μια νυκτί από τη ζωή στην ύπαιθρο στη ζωή σε πολυκατοικίες, από το μουλάρι στο ΙΧ αυτοκίνητο, από το λαϊκό πανηγύρι στη νεοπλουτίστικη, επιδειξιμανή βακχεία του σκυλάδικου. Οι Ελληνες είναι διάσημοι (ή διαβόητοι) ανά τον κόσμο για τον ατομικισμό και την απειθαρχία τους, αλλά παραδίνονται πειθήνια στον ισοπεδωτικό κολεκτιβισμό της πατριάς, του σογιού, που ρυθμίζει σχεδόν τα πάντα στη ζωή τους, από το επάγγελμα που θα ακολουθήσουν μέχρι τον τρόπο που θα παντρευτούν και τα ονόματα που θα δώσουν στα παιδιά τους.

Αυτές οι αντιφάσεις, αυτό το κράμα συντηρητισμού και αεικινησίας, κομφορμισμού και άναρχου ατομοκεντρισμού, παραδοσιοκρατίας και ωφελιμισμού, θρησκομανίας και αμοραλισμού, μέθης από μεγάλες επιτυχίες και θυματολαγνείας, δυσπιστίας για τον έξω κόσμο και «έξω καρδιά» τρόπου ζωής θα μπορούσε να είναι μια πρόκληση για τον ανθρωπολόγο, να συνιστά μια εντελώς ιδιαίτερη, ακόμη και συναρπαστική πολιτισμική ταυτότητα, και ίσως πράγματι ήταν κάποτε έτσι. Αλλά εδώ και πολύ καιρό όχι πια. Μέσα σε ένα περιβάλλον αδιαφάνειας, εμείς έχουμε γίνει τρομακτικά διαφανείς, τόσο για τους ξένους όσο και για τον εαυτό μας. Ο συντηρητισμός μας δεν είναι προϊόν σύνεσης, περίσκεψης ή ιστορικής σοφίας αλλά καχεξίας, πρόχειρων ισορροπιών και ανασφάλειας. Η πολυπραγμοσύνη μας είναι μικρόπνοη και μίζερη, ο αμοραλισμός μας στείρος (ακόμη και η διαφθορά στη χώρα μας είναι αντιπαραγωγική, τόσο που ένας Κοσκωτάς να φαντάζει σήμερα σαν οραματιστής). Τις παραδόσεις μας δεν τις ζούμε αλλά τις υποδυόμαστε. Η θρησκευτικότητά μας δεν έχει κανένα θεολογικό περιεχόμενο, δεν είναι καν απλοϊκή ευλάβεια, είναι ένας μπιχλιμπιδάτος διάκοσμος και μια σειρά ιδιοτελών συναλλαγών με το Θείο. Η εξωστρέφεια της ελληνικής διασκέδασης είναι τόσο πιο εκκωφαντική όσο πιο αγωνιωδώς προσπαθεί να συγκαλύψει την εσωστρέφεια, την κρυψίνοια και τη βαθύτερη δυσθυμία του εθνικού χαρακτήρα μας – δυσθυμία που πηγάζει από ένα υπόγειο αίσθημα ματαίωσης μπροστά στον στενό ορίζοντα της πραγματικότητάς μας.

Με άλλα λόγια, είμαστε (έχουμε γίνει) μια αστική κοινωνία χωρίς αστική τάξη και, κατά συνέπεια, χωρίς αστικό ήθος. Ελληνική αστική τάξη υπήρξε και άκμασε, αλλά στον παροικιακό, τον εκτός της ελληνικής επικράτειας Ελληνισμό. Τη σάρωσαν από τις εστίες της οι θύελλες της Ιστορίας, ενώ το τμήμα της που είχε την ατυχία να ζητήσει καταφύγιο στην Ελλάδα μαράζωσε γρήγορα στο περιβάλλον που βρήκε εδώ. Κατά τα άλλα, όποια βήματα προς τα εμπρός έγιναν σε αυτό τον τόπο τα χρωστάμε σε κάποιες έκκεντρες, εμπνευσμένες και χαλκέντερες προσωπικότητες της πολιτικής, των γραμμάτων και των τεχνών, της οικονομίας και – ναι! – της Δημόσιας Διοίκησης, που με αγώνες κόντρα σε πελώριες αντιστάσεις και αδράνειες έσυραν λίγο πιο μακριά το βαλτωμένο όχημα που λέγεται Ελλάδα. Η κουλτούρα μας δίνει έμφαση προπαντός στους πολέμαρχους και στο αντιστασιακό φρόνημα του λαού. Αλλά τέτοιες μορφές, τέτοιο πνεύμα συναντάμε και στο Αφγανιστάν. Αν η Ελλάδα δεν έγινε το Αφγανιστάν της περιοχής της, το οφείλει σε εκείνους τους άλλους, τους συχνά αφανείς ή χλευασμένους στον καιρό τους ήρωες. Που μας λείπουν πολύ σήμερα.

«Δύστυχη η χώρα που έχει ανάγκη από ήρωες», λέει ο Γαλιλαίος του Μπέρτολτ Μπρεχτ. Και δυο φορές δύστυχη, θα προσθέσω, η χώρα που έχει ανάγκη από ήρωες και δεν τους βρίσκει.

[Ροΐδη & Λασκαράτου Εμμονές via Τα Νέα]

Read more »

Το ΠΑΣΟΚ είναι παντού

Η κοινωνία δεν θα μπορέσει να βγει από αυτή την κρίση αν δεν απαλλαγεί από την κυριαρχία του πασοκικού μιμιδίου

Ο Ρίτσαρντ Ντόκινς, πολύ πριν εμπλακεί στη διαμάχη για την μη ύπαρξη του Θεού, έγραψε ένα από τα καλύτερα βιβλία του για τη θεωρία της εξέλιξης, Το εγωιστικό γονίδιο (1976). Στο τέλος του βιβλίου αυτού αποφάσισε να δραπετεύσει από την βιολογία και να εισαγάγει μια νέα έννοια στις κοινωνικές επιστήμες, «δανεισμένη» από τη θεωρία της εξέλιξης. Η έννοια είναι το μιμίδιο (meme), από τη λέξη mimesis (μίμηση), η οποία αφορά τη δυνατότητα των ιδεών να διαιωνίζονται, να ανταγωνίζονται και να εξελίσσονται, στο πλαίσιο των ανθρώπινων κοινωνιών, όπως τα γονίδια στη φύση.

Τι είναι τυπικά ένα μιμίδιο; Είναι μια σειρά από εγκεφαλικά κυκλώματα τα οποία μεταφέρουν μια ιδέα, εικόνα, έννοια, ή σύνολο εννοιών, συνδεδεμένων μεταξύ τους, που υπάρχουν σε μεγάλο αριθμό ανθρώπινων εγκεφάλων (αποθηκευμένες όχι μόνο με τα μέσα αποθήκευσης που διαθέτει ο ανθρώπινος εγκέφαλος αλλά και με όλα τα εξωτερικά βοηθήματά του, βιβλία, εφημερίδες, βάσεις δεδομένων, διαδίκτυο, κ.λπ.) και οι οποίες αναπαράγονται (ή όχι) στο πλαίσιο του κοινωνικού ανταγωνισμού. Ένα μιμίδιο μπορεί να είναι κάτι πολύ απλό, λ.χ. ένα λογότυπο (“Coca Cola”) ή ένα σλόγκαν, ένα πρόσωπο, αλλά τα μιμίδια θα μπορούσαν να συναποτελούν και κάτι πολυσύνθετο, ένα μιμιδικό σύμπλεγμα: μια γλώσσα (ελληνικά), μια ιδεολογία (κομμουνισμός), μια θρησκεία, ή ακόμη και ένα κόμμα.

Όλα αυτά ανταγωνίζονται για να καταλάβουν χώρο στην βραχυχρόνια και μακροχρόνια ανθρώπινη μνήμη, αλλά και στα εξωτερικά μέσα αποθήκευσης και αναπαραγωγής. Ο όγκος των λειτουργικών μιμιδίων είναι μεν πολύ μεγάλος, αλλά πεπερασμένος σε κάθε ανθρώπινο εγκέφαλο και η συμπεριφορά των κοινωνιών συναρτάται με τα μιμίδια που εκάστοτε κυριαρχούν (όσα δηλαδή έχουν μεγάλο μερίδιο στην «αγορά» των μιμιδίων και υψηλή ικανότητα διαχρονικής αναπαραγωγής). Η θεωρία των μιμιδίων χρησίμευσε ως ένα ενδιαφέρον και γενικής εφαρμογής νέο εργαλείο στις κοινωνικές επιστήμες. Εργαλείο κατανόησης με έναν διαφορετικό τρόπο της κοινωνικής πραγματικότητας και του σύνθετου τρόπου με τον οποίο εξελίσσονται οι κοινωνικές δυναμικές, εργαλείο κατανόησης του τρόπου μεταβίβασης της κουλτούρας.

Τα μιμίδια, όπως συμβαίνει και με τα γονίδια στη θεωρία της εξέλιξης, δεν εξελίσσονται με βάση κάποια ηθική θεωρία ή νομοτέλεια. Μη έχοντας δική τους βούληση, αφού αποτελούν προϊόν μιας εξελικτικής διαδικασίας, τα γονίδια δεν κρίνονται ηθικά. Οι ιοί, για παράδειγμα, μπορεί να είναι απολύτως καταστροφικοί από την οπτική γωνία των οργανισμών που τους φιλοξενούν και να αποτελούν ταυτόχρονα εξαιρετικά επιτυχημένα παραδείγματα της ισχύος της εξελικτικής διαδικασίας. Αντίστοιχα, ιδιαίτερα καταστροφικά για τις ανθρώπινες κοινωνίες μιμίδια πέτυχαν να αναπαραχθούν και να κυριαρχούν στις κοινωνικές συμπεριφορές.

Ένα τέτοιο ιδιαίτερα επιτυχημένο μιμίδιο αναπτύχθηκε πριν 40 περίπου χρόνια στην ελληνική κοινωνία και κατέκλυσε την μιμιδική δεξαμενή της. Ήταν το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Πολιτικά πέτυχε να συμμετέχει ή να ελέγχει τη διακυβέρνηση της χώρας επί 23 ολόκληρα χρόνια. Αυτή όμως ήταν η μικρότερη από τις επιτυχίες του. Με την ισχυρή του ικανότητα να φιλοξενείται σε άλλους κοινωνικούς οργανισμούς, κατάφερε να διεισδύσει σε πλήθος από αυτούς και να επιβάλει τις δικές του ιδιοτυπίες και «αξίες» ως κυρίαρχους κοινωνικούς κανόνες. Το μιμίδιο του ανδρεϊκού ΠΑΣΟΚ προσέβαλε τον συνδικαλισμό, τους συνεταιρισμούς, το τραπεζικό σύστημα, την εκπαιδευτική διαδικασία και ασφαλώς και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης.

Προσέβαλε επίσης με πολύ μεγάλη αποτελεσματικότητα και τους άλλους πολιτικούς σχηματισμούς. Η Νέα Δημοκρατία, για παράδειγμα, πήρε την πρώτη μεγάλη δόση ήδη από το 1981, όταν εκτίναξε το έλλειμμα προκειμένου να εξαγοράσει ψήφους, με υπουργό Οικονομικών τον Μιλτιάδη Έβερτ. Για να κορυφωθεί η σχετική διείσδυση την εποχή του Κώστα Καραμανλή, ο οποίος αποδείχθηκε όχι μόνο (κατά δήλωσή του) θαυμαστής του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά και άξιος συνεχιστής του. Ειδικότερα στο θέμα του χρέους και του ελλείμματος πέτυχε για έναν κρίσιμο χρόνο (το 2009) να τον ξεπεράσει. Επίτευγμα μέγα, το οποίο θα μας συνοδεύει για πολλές δεκαετίες.

Ακόμα και σήμερα όμως που ο κύριος φορέας του μιμιδίου, το original και όλον ΠΑΣΟΚ, βρίσκεται στη δύση του, οι παραφυάδες του κυριαρχούν στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Την εξουσία κατέχει ο πιο «πασόκος» πολιτικός της Νέας Δημοκρατίας, ο Αντώνης Σαμαράς. Γνήσιο τέκνο του πιο ακραίου λαϊκισμού, από τα μικράτα του (ο εφευρέτης του μαζικού ρουσφετιού των κόκκινων πινακίδων ΑΜΟ), κατάφερε πολύ νέος, στο θέμα της Μακεδονίας, να αφήσει με ανοικτό το στόμα ακόμα και τον μέγα διδάσκαλο Ανδρέα Παπανδρέου. Συνεργάστηκε άριστα πολιτικά στη συνέχεια με το σύστημα ΠΑΣΟΚ για να φτιάξει δικό του κόμμα, κράτησε τον Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία το 1995 και μετά τον θάνατό του δημιούργησε το δικό του «πατριωτικό δίκτυο» με βαθιές ρίζες στο προεδρικό ΠΑΣΟΚ. Ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης υιοθέτησε μια στρατηγική καθαρά ανδρεοπαπανδρεϊκή, αυτοπροβαλλόταν μάλιστα ως «ο αρχιτέκτονας του αντιμνημονιακού αγώνα». Πολύ λιγότερο ικανός δημαγωγός (όχι γιατί του έλειπε η βούληση, ήταν απλώς θέμα ταλέντου), οδήγησε το κόμμα του στα τάρταρα και αναστήθηκε τον Ιούνιο του 2012 χάρη στην συγκυρία του διλήμματος «Ευρώ ή δραχμή;». Στη συνέχεια, εντελώς πασοκότροπα («φεύγουν» οι Βάσεις που μένουν), εφάρμοσε την τελείως αντίθετη πολιτική από αυτήν που υποσχόταν προεκλογικά, επαναφέροντας πανηγυρικά τον κυνικό κομματισμό στο κράτος. Πιο ΠΑΣΟΚ δεν γίνεται.

Γνήσιο ΠΑΣΟΚ έχουμε όμως και στην αξιωματική αντιπολίτευση. Όχι μόνο λόγω της μαζικής μετακίνησης ψηφοφόρων και στελεχών από το βαθύ ΠΑΣΟΚ στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και σε όλα τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά. Από την εκφορά του λόγου μέχρι τις ακροαριστερές συνιστώσες, ο ΣΥΡΙΖΑ κάνει ό,τι μπορεί για να μιμηθεί το αρχέγονο ΠΑΣΟΚ. Μιμείται συνθήματα, συμπεριφορές (π.χ. έναντι της Ευρώπης), ακόμα και ενδυματολογικούς κώδικες, προσαρμοσμένους βέβαια στην τρέχουσα πραγματικότητα. Το μόνο του ιστορικό μειονέκτημα είναι ότι το ΠΑΣΟΚ έφτασε στην εξουσία σε μια περίοδο που μπορούσε ακόμα η οικονομία να δανείζεται από τις αγορές και η χώρα να πορεύεται με το μαξιλάρι των ευρωπαϊκών χρημάτων. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως συνέπεια της πολιτικής ΠΑΣΟΚ, αν πάρει την εξουσία, όχι μόνο δεν θα μπορεί να δανειστεί, αλλά θα πρέπει να αρχίσει και να επιστρέφει δανεισμένα χρήματα. Συνεπώς η ιστορία δεν θα επαναληφθεί ως φάρσα, αλλά ως φαρσοτραγωδία.

Παρόν ασφαλώς, αλλά αλλοιωμένο λόγω της ιδιοσυστασίας του χώρου, είναι το περί ου ο λόγος μιμίδιο και στην λαϊκή δεξιά (και τις διάφορες παραφυάδες της). Πράγμα που ερμηνεύει και την ευκολία με την οποία η «ψεκασμένη συνιστώσα» επικοινωνεί πνευματικά με τις ζωηρές ροζ αριστερές αντίστοιχές της και είναι όλες μαζί έτοιμες ακόμα και για κυβερνητική συνεργασία. Είναι το μιμίδιο που τους ενώνει ως αόρατη αλλά πανίσχυρη κλωστή.

Το μιμίδιο ΠΑΣΟΚ δεν περιορίζεται όμως στα κοινοβουλευτικά κόμματα. Με την αξιοθαύμαστη ανθεκτικότητά του έχει διεισδύσει και στον λεγόμενο μεταρρυθμιστικό χώρο. Οι 58 μεταρρυθμιστές που, με επιδοτούμενη από τη διαπλοκή δημοσιότητα, απέκτησαν προσωρινώς δυνατότητα πολιτικής παρέμβασης μεγαλύτερη εκείνης που τους αναλογεί, βασίζουν τον πολιτικό σχεδιασμό τους στην εκμετάλλευση του εναπομείναντος ΠΑΣΟΚ, με στόχο την αναγέννηση της κεντροαριστεράς. Πώς μπορεί όμως να επιτευχθεί αυτό χωρίς τη δική τους «εκπασοκοποίηση» η κοινωνική επιστήμη δεν έχει απάντηση. Ούτε καν με τη συνδρομή της λαμπρής ιδέας των μιμιδίων του Ντόκινς. Η ζωή όμως κρύβει πάντα εκπλήξεις. Η αριστίνδην σύνοδος τόσων διανοουμένων μπορεί να πραγματοποιήσει κάποια σπουδαία νέα ανακάλυψη και να την εφαρμόσει επί τούτου. Οψόμεθα.

Τι θα συμβεί με το μιμίδιο ΠΑΣΟΚ στο μέλλον; Βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μια ακραία μεταβολή των συνθηκών, ικανών να καταστρέψουν αυτή τη μιμιδική μηχανή. Η κοινωνία δεν θα μπορέσει να βγει από αυτή την κρίση αν δεν απαλλαγεί από την κυριαρχία του πασοκικού μιμιδίου. Το μοναδικό δηλαδή μίγμα λαϊκισμού, κρατισμού, συντεχνιακής οργάνωσης της κοινωνίας και διαστροφής των κοινωνικών αξιών που σημάδεψε την πορεία του (ο Κίμων Κουλούρης σημαντικότερος, στην πραγματική λαϊκή συμπεριφορά, από τον Μάνο Χατζιδάκι). Αν δεν απαλλαγεί από αυτά είναι αδύνατον να ξεκινήσει και πάλι να παράγει και να αναπτύσσεται επί της ουσίας.

Η κοινωνική εξελικτική διαδικασία αντιδρά βέβαια, δημιουργώντας πολίτες –ιδίως νεότερους σε ηλικία– με τόσο ισχυρά αντισώματα στο μιμίδιο ώστε να είναι εντελώς απρόσβλητοι στην επιρροή του. Πρόκειται όμως για μια αδυσώπητη μεν, αλλά ιδιαίτερα αργή εξελικτική διαδικασία, της οποίας δεν έχουν επέλθει ακόμη τα αποτελέσματα. Για την ώρα, όπως έλεγε και εκείνο το αρχαίο σύνθημά του, «το ΠΑΣΟΚ είναι παντού». Ψάξτε το και στον δικό σας εγκέφαλο. Εμείς κάθε τόσο κάνουμε έλεγχο, μήπως έχει χωθεί σε κάποια γωνιά και παραμονεύει.

— The Athens Review of Books

Read more »

Να λειτουργήσει επιτέλους αποτεφρωτήριο

Στην Μπριζ, αδελφοί μου, στην Μπριζ και… στον Βόλο

Ανδρέας Παππάς -Athens Voice 29/01/2014

Αφορμή για το σημερινό κείμενο δύο ειδήσεις, μία απ’ τον ελληνικό Τύπο και μία από το διεθνή. Η πρώτη έρχεται από τον Βόλο, η δεύτερη από την Μπριζ, στο Βέλγιο. Στον Βόλο, λοιπόν, έχουν προχωρήσει οι διαδικασίες (ό,τι και αν σημαίνει αυτό…) ώστε να λειτουργήσει επιτέλους αποτεφρωτήριο. Βέβαια, παρά την ύπαρξη σχετικού νόμου ήδη από το 2006 και αντίστοιχου προεδρικού διατάγματος από το 2009, φαίνεται πως κι εκεί υπάρχουν «αντιδράσεις». Από ποιον; Μα από το παπαδαριό, ποιον άλλον;

Ας μην ξεχνάμε ότι ανάλογη πρωτοβουλία πριν από μερικά χρόνια, εδώ δίπλα, στο Μαρκόπουλο, ναυάγησε λόγω αντίδρασης του τοπικού δεσπότη. Όπως και στον Βόλο, υπήρχε κι εκεί ένας ανοιχτόμυαλος δήμαρχος, ο οποίος με στέρεα επιχειρήματα υποστήριζε τη δημιουργία αποτεφρωτήριου, επικαλούμενος μεταξύ άλλων και τα οικονομικά οφέλη που θα είχε η περιοχή. Όμως, σιγά μην άφηναν οι «ποιμένες» να γίνουν τέτοια πράγματα! Δική τους η μητρόπολη, δική τους, απ’ ό,τι φαίνεται, και η απόφαση τι θα κάνει κάθε πολίτης αυτής της χώρας το σώμα του, όταν έρθει η ώρα εκείνη… Έτσι, όπως και για το αν εκατοντάδες χιλιάδες μουσουλμάνοι της χώρας θα αποκτήσουν τζαμί ή όχι και πού, για το αν δύο ενήλικοι άνθρωποι του ίδιου φύλου θέλουν και επισήμως να συζούν, για… για… το παπαδαριό φαίνεται να έχει όχι μόνο λόγο, αλλά και ένα είδος βέτο.

Και με όλους εμάς τους χιλιάδες μη χριστιανούς, και γενικότερα μη θρησκευόμενους, τι γίνεται; Γιατί να μην μπορούμε, σεμνά και αθόρυβα, να πάμε για την αποτεφρωσούλα μας εδώ κοντά στο Μαρκόπουλο, ή έστω στον Βόλο (αυτό, οι απόγονοί μας θα μπορούσαν, ας πούμε, να το συνδυάσουν πολύ ωραία και με τριήμερο στο Πήλιο);

Να λοιπόν που στη χώρα αυτή των Βαλκανίων που λέγεται Ελλάς, και που σε κάποια ζητήματα θυμίζει μάλλον το Ιράν των αγιατολάδων, ακόμα και το πιο ιερό, το πιο βαθιά ατομικό δικαίωμα, το δικαίωμα να επιλέγει κανείς τον τρόπο της ταφής του, στην πράξη αμφισβητείται. Έτσι, ο πολίτης καλείται να πληρώσει μια μικρή περιουσία (αν έχει) για να τον πάνε στην Ελβετία ή, έστω, ένα πολύ σημαντικό ποσό για να αποτεφρωθεί στη γειτονική Βουλγαρία.

Ένα άλλο θέμα-κλειδί, αν θέλουμε πράγματι να μιλάμε για δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού, είναι βέβαια το δικαίωμα στην ευθανασία. Δεν χρειάζεται να υπενθυμίσω πόσο πίσω βρίσκεται η χώρα μας και σε αυτό το πεδίο, ιδίως αν τη συγκρίνει κανείς με τις ραγδαίες εξελίξεις που παρατηρούνται σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο. Αντί για αυτό, θα αρκεστώ σε ένα πολύ ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, περιστατικό από την πρόσφατη ειδησεογραφία.

Διάβασα, λοιπόν, στο γαλλικό Τύπο για έναν Βέλγο, πρώην πρωταθλητή του στίβου, τον Emiel Pauwels, ο οποίος, στα 95 του χρόνια, ξέροντας ότι πάσχει από ανίατο καρκίνο, οργάνωσε «γιορτή ευθανασίας» στο σπίτι του στην Μπριζ. Εκεί, με τους συγγενείς και τους φίλους του, το γλέντησαν κανονικά, τρώγοντας και πίνοντας μπόλικη σαμπάνια. Και μετά… ήρθε ο γιατρός με την ένεση. Λίγο πριν, πάντως, ο Emiel, με ένα πλατύ χαμόγελο στο πρόσωπό του, είχε δηλώσει: «Ποιος δεν θα ’θελε να τελειώσει τη ζωή του πίνοντας σαμπάνια με τους φίλους του; Ήταν η πιο ωραία γιορτή της ζωής μου». Σοφία βαθιά, σοφία ανθρώπου που έχει χορτάσει και ξεζουμίσει τη ζωή. «Ο δε σοφός ούτε παραιτείται το ζην, ούτε φοβείται το μη ζην», έλεγε ο Επίκουρος.

Αυτά και άλλα, λοιπόν, γίνονται στον πολιτισμένο κόσμο. Όσο για μας εδώ, περιμένουμε να δώσουν την άδειά τους οι κάθε λογής ιεροεξεταστές προκειμένου να μπορούμε κάποτε να ασκούμε στοιχειώδη δικαιώματά μας, όπως το δικαίωμα να «απέλθουμε» όποτε και όπως θέλουμε ή να επιλέγουμε τι θα απογίνει το σώμα μας.

πηγή

Ο Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής. Έχει συνεργαστεί με αρκετούς εκδοτικούς οίκους, οργανισμούς και φορείς. Από το 2001 διδάσκει στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μετάφρασης (ΕΚΕΜΕΛ). Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί, κατά καιρούς, σε περιοδικά όπως το «Αντί», οι «Αντιθέσεις», τα «Επιχειρήματα», το «Δέντρο», το «Athens Review of Books» κ.ά., καθώς και σε εφημερίδες («Αυγή», «Βήμα», κ.ά.). Από το 2002 έως το 2004 έγραφε τη στήλη Υπο-γλώσσια, στο ένθετο «Βιβλία» της εφημερίδας «Το Βήμα της Κυριακής», και από το 2007 έως το 2009 τη στήλη Ιντερμέδια, στο ένθετο «Βιβλιοθήκη» της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία».

Read more »

Ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα

Του Νίκου Ξυδάκη
Πριν από λίγες ημέρες καταδικάστηκε ο 27χρονος Φίλιππος Λοΐζος σε δεκάμηνη φυλάκιση για καθύβριση θρησκεύματος κατ’ εξακολούθησιν μέσω της σατιρικής ιστοσελίδας του στο Facebook «Γέρων Παστίτσιος». Η δίωξη είχε ξεκινήσει μετά την καταγγελία της «βλασφημίας» από τον φερόμενο ως υπαρχηγό της Χρυσής Αυγής, νυν προφυλακισμένο για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση. Πώς τα φέρνει ο καιρός και η κρίση: οι αυτόκλητοι υπερασπιστές του θρησκευτικού αισθήματος να κατηγορούνται για εγκληματικές πράξεις, οι δε σατιριστές να φορτώνονται με φυλακίσεις για ειρηνικά τρολαρίσματα στο Διαδίκτυο.

Δικαστική υπερθέρμανση, αφενός. Και ογκούμενη δυσανεξία στη σάτιρα, στην ετεροδοξία, στην ελευθεροστομία, αφετέρου. Αυτά είναι τα προφανή της υπόθεσης Παστίτσιου. Ενδιαμέσως μπορούμε επίσης να μιλήσουμε για πολλαπλασιασμό του κακού γούστου και του εύκολου χάχανου, που προκαλεί την παραπληρωματική εκδήλωση της υποκρισίας, του πουριτανισμού, την αναδίπλωση προς υπερσυντηρητικές αντιμετωπίσεις κάθε ατυπικής συμπεριφοράς, ακόμη και της πιο αβλαβούς.

Λιγότερο αλλά πάντα προφανής στη δίκη και καταδίκη του φαρσέρ-σατιριστή Παστίτσιου είναι η αυξημένη αυστηρότητα σε ό,τι προέρχεται από το Διαδίκτυο. Το Διαδίκτυο αντιμετωπίζεται, διωκτικά και δικαστικά, σαν φωλιά του Κακού. Μπορούμε να εικάσουμε βάσιμα ότι, αν η φάρσα Παστίτσιου διαδραματιζόταν σε έντυπο ή ραδιοτηλεοπτικό μέσο, μάλιστα ευρείας απηχήσεως, θα αντιμετωπιζόταν διαφορετικά· στα ΜΜΕ αναγνωρίζονται η ελευθεροτυπία και η ελευθεροστομία, η σάτιρα, ακόμη και η αθυροστομία. Στο Διαδίκτυο των ανωνύμων ή ψευδωνύμων χρηστών δεν αναγνωρίζονται παρόμοια δικαιώματα. Είναι ένα από πολλά σημεία της παράδοξης συνύπαρξης αρχαϊκών θυλάκων και υπερμοντέρνων συμπεριφορών στη δημόσια σφαίρα. Πιθανόν διότι η σύγχρονη μιντιόσφαιρα για μέγα μέρος του πληθυσμού, αλλά και των θεσμοφυλάκων, δεν έχει αφομοιωθεί κατ’ εύρος και κατά βάθος· παραμένει ένας καινοφανής εισβολέας.

Αυτά όμως συνιστούν, εν πολλοίς, συμπτώματα μιας υπανάπτυξης στο επίπεδο της κουλτούρας της επικοινωνίας. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον βρίσκεται στη βαθύτερη ηθικής και πολιτικής κουλτούρα: της ανοχής, της εμπεδωμένης πίστης στην ελευθερία λόγου, στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την προστασία θεσμών, αξιών, ηθών, κυρίως τι και πώς αντιλαμβανόμαστε ως θεσμούς, αξίες και ήθη. Η υπεραντίδραση εναντίον «ασεβών» ή «αντιθρησκευτικών» βιβλίων, ταινιών, θεατρικών παραστάσεων, έργων τέχνης εν γένει, αλλά και δηλώσεων ή παραδειγματικών χειρονομιών, δεν είναι ασφαλώς σημείο των καιρών της κρίσης. Η διοικούσα Εκκλησία της Ελλάδος έχει αφορίσει λογοτέχνες στο παρελθόν – τον Λασκαράτο, τον Ροΐδη, τον Καζαντζάκη· κι έχει πρωτοστατήσει στο «Ανάθεμα του Ελευθερίου Βενιζέλου», το 1916 του Διχασμού, με τα λόγια του Αθηνών Θεόκλητου: «Ελευθερίω Βενιζέλω επιβουλευθέντι την Βασιλείαν και την πατρίδα και καταδιώξαντι και φυλακίσαντι Αρχιερείς, ανάθεμα έστω».

Στα πρόσφατα χρόνια, ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος είχε ζητήσει συγγνώμη για το ανάθεμα του προκατόχου του. Ηταν όμως πια ο καιρός που οι διαμαρτυρόμενοι για το 666 και την ταινία «Τελευταίος πειρασμός» του αφορισμένου Καζαντζάκη ήταν απλώς οι ζηλωτές. Η επίσημη διοικούσα Εκκλησία σιωπούσε ή παρότρυνε, αλλά η ζώσα Εκκλησία ήταν αλλού, είχε προχωρήσει, και συμβίωνε ταπεινά και ειρηνικά μες στην εκκοσμικευμένη πολιτεία με τους άπιστους, τους άθεους, τους ετερόδοξους, τους αγνωστικιστές. Αυτή η ζώσα Εκκλησία, το σώμα πιστών, έχει πει προ πολλού το θεολογημένο και γενναίο «ο Θεός δεν έχει ανάγκη εισαγγελέα»· αυτό το σώμα πιστών (πάντων ημών των βαπτισθέντων), ζώντας την πίστη του ευχαριστιακά δεν έχει ανάγκη να επιστρατεύσει εισαγγελείς και αστυνόμους για να το προστατεύσουν από κακόβουλους, κακόγουστους και απνευμάτιστους σατιριστές.

Στον παρόντα καιρό ωστόσο, τον καιρό της κρίσης, εξακολουθούμε να βλέπουμε ορισμένους αρχιερείς να επανέρχονται ως τιμητές και ρυθμιστές πάσης της κοινωνίας, να φιλοτεχνούν μικρούλια αναθέματα, να φλερτάρουν με ακροδεξιά και νεοναζιστικά μορφώματα, να κρίνουν την καλλιτεχνική ή πνευματική αξία έργων τέχνης, να καταριούνται συνανθρώπους για τα κουσούρια των επιλογών τους. Το ανησυχητικό είναι ότι την τέτοια ροπή προς τον αφορισμό, το ανάθεμα και την κατάρα συμμερίζεται, σιωπηρά έστω, όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού και, ηχηρά, κάποιοι δημόσιοι λειτουργοί, επιφορτισμένοι κατά τα άλλα με την προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών και του ανεξίθρησκου χαρακτήρα του κοσμικού κράτους. Φταίει η κρίση, που όλα τα ξεθεμελιώνει και κάνει τους λαχταρισμένους ανθρώπους να αναζητούν αποκούμπι στον υπερσυντηρητισμό, σε ό,τι κουρελάκι τους παρουσιαστεί σαν παράδοση και αξιακό πλαίσιο; Ναι, ασφαλώς, η οικονομική-κοινωνική κρίση βάθυνε τη σύγχυση και την ανασφάλεια που ήδη προϋπήρχαν και ελάνθαναν στο πεδίο των πνευματικών αξιών και των ηθικών συγκροτήσεων. Αλλά δεν δημιούργησε η κρίση τα φαινόμενα.

Επειδή μας περιμένει μακρύ, άνυδρο μέλλον, επειδή η οργή και η μισαλλοδοξία πιθανότατα να αβγατίσουν, επειδή η υπεραντίδραση και η υπερτιμωρία δεν λύνουν αλλά περιπλέκουν τα υπαρκτά προβλήματα, ελπίζουμε οι δικαστές να πάψουν να ασχολούνται με τις καταγγελίες των φαιά φορούντων για εγκλήματα αθυροστομίας και να ασχολούνται με τα όντως εγκλήματα των λευκών κολάρων. Ευχόμαστε επίσης η διοικούσα Εκκλησία της Ελλάδος να ακούσει καθαρότερα τα μηνύματα της ζώσας Εκκλησίας, τα μηνύματα της αλαφιασμένης και πονεμένης κοινωνίας, τα λόγια των δικών της φωτισμένων ιερέων που δεν είναι ελάχιστοι, να ακούσει τέλος έναν άλλο ιερέα, τον Πάπα Φραγκίσκο για τη θέση της μαρτυρούσας Εκκλησίας στην παγκοσμιοποιημένη λατρεία του χρυσού μόσχου: «Προτιμώ μια Εκκλησία μωλωπισμένη, πληγωμένη, βρώμικη επειδή ήταν έξω στους δρόμους, από μια Εκκλησία που είναι ανθυγιεινή διότι παρέμεινε περιορισμένη και προσκολλημένη στην ιδέα της δικής της ασφάλειας» (Εvangelii Gaudium – Η Χαρά του Ευαγγελίου, Νοέμβριος 2013).

[Καθημερινή]

Read more »

«Βουλεύου μεν βραδέως, επιτέλει δε ταχέως…»

Του Παντελή Μπουκάλα
Για την ετυμολογία της λέξης παροιμία, η οποία πρωτοαπαντά στον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου, δεν πρόκειται να υπάρξει γλωσσολογική συμφωνία. Αλλοι θα επιμένουν πως η λέξη παράγεται από το παρά + οίμος, όπου οίμος η οδός, και άλλοι θα υποστηρίζουν ότι το δεύτερο συνθετικό είναι η οίμη, η ωδή. Το νόημα της λέξης πάντως έμεινε ίδιο, πράγμα που δυστυχώς δεν συνέβη με όλες τις άλλες ούτε και με τα δομικά γνωρίσματα της γλώσσας. Γι’ αυτό και τα θρυλικά μας γονίδια, όσο κι αν προσπαθούν, αδυνατούν να λειτουργήσουν σαν αυτόματος μεταφραστής και να μας βγάλουν από τον μπελά των λεξικών, των συντακτικών, των γραμματικών, της μελέτης. Ο Θεός πάντως (το δωδεκάθεο έστω) να μας φυλάει από αρχαιοπωλικά «εκπαιδευτήρια» που ταλαιπωρούν τα νήπια αρχαιόπληκτων γονέων, οι οποίοι πίστεψαν το παραμύθι ότι αν τα βλαστάρια τους μάθουν νωρίς τα αρχαία, και μαγουλάδες δεν θα πάθουν, και από τη δυσλεξία θα γλιτώσουν, και ξεφτέρια θα γίνουν στα μαθηματικά, την πληροφορική και τη μουσική, και ποτέ δεν θα κλονιστούν ψυχικά.

Εν πάση περιπτώσει, όπως το κωδικοποίησε ο λεξικογράφος Ησύχιος τον 5ο αιώνα μ.Χ., οι παροιμίες είναι «παραινέσεις, παραμυθίαι, νουθεσίαι ηθών, έχουσαι και παθών επανόρθωσιν»· συνοπτικότερα, παροιμία είναι ο «βιωφελής λόγος». Παροιμίες δημιουργούν όλοι οι λαοί, οι οποίες δεν συμφωνούν πάντοτε, αφού κάθε κουλτούρα έχει τη σφραγίδα της. Ανακεφαλαιώνουν με λίγες λέξεις τις συλλογικές τους εμπειρίες, σύμφωνα πάντοτε με την αρχή ότι τα παθήματα πρέπει να γίνονται μαθήματα, και, συχνά με λόγο φιλοπαίγμονα, μεταδίδουν τη σοφία τους, τη βιοθεωρία τους. Καμιά φορά οι παροιμίες αντιφάσκουν, τουλάχιστον στην πρώτη ανάγνωση. Συνηθισμένο είναι ν’ ακούμε τους αυτοθαυμαζόμενους για τον αριστοκρατικό τους στοχασμό να μέμφονται ή να λοιδορούν τον λαό που και «όποιος βιάζεται σκοντάφτει» λέει αφοριστικά αλλά και «το γοργόν και χάριν έχει» διαπιστώνει. «Κοινοτάτη», γράφει στις «Παροιμίες» ο Νικόλαος Πολίτης για την παροιμία «το γοργόν και χάριν έχει», παραθέτει δε και μία συναφή εκ Κρήτης: «Οποιος γοργοφάει και γοργοπαντρευτεί, δεν το μεταγνώθει». Οσο για τη βία/βιάση/βιασύνη, δεκάδες οι παροιμίες, με κάθε τόπο να προσφέρει τη δική του παραλλαγή, έμμετρη ή πεζολογική. «Η σκύλα από τη βια της γεννάει τυφλά τα παιδιά της», λ.χ.· «όποιος βιάζεται, γεράζει γρήγορα»· «όποιος βιάζεται, γνώση χρειάζεται»· «όποιος βιάζεται, ξωμένει» (κι αυτή κρητική, με την εξής ερμηνεία: «Ο επισπεύδων τον δρόμον ίνα εγκαίρως φθάση εις το νυκτερινόν κατάλυμα, διανυκτερεύει εν υπαίθρω· η πολλή σπουδή επιβραδύνει μάλλον την συντέλεσιν του έργου»· «όσου βιάζιτι η γριά, τόσου κόβιτ’ η κλουστή» (όχι, ας μη βιαστούν οι Ρουμελιώτες να πουν, λόγω κωφώσεως γραμματικώς εννοουμένης, πως είναι δική τους· από τη Λέσβο είναι). Τέλος, μία με καταγωγή από τη Σίφνο, την Κρήτη και την Κάρπαθο: «Σαν έρθ’ η νύφη στο χωριό, μη βιαστείς να τηνε δεις». «Γνώμη ακραιφνώς ελληνική», λέει ο Πολίτης, «διότι είναι απαύγασμα παρατηρήσεως ελληνικών εθίμων. Η γαμήλιος πομπή θεωρείται εκ των μάλιστα περιέργων θεαμάτων, και διά τούτο πάντες σπεύδουσι να ίδωσιν αυτήν. Διδάσκει δ’ η παροιμία ότι ουδεμία χρεία να σπεύδωμεν όπως ίδωμεν κατά την πρώτην εμφάνισιν αυτών πράγματα, τα οποία δυνάμεθα και ύστερον εν ανέσει να εξετάσωμεν».

Κι αν δεν πρέπει να βιαζόμαστε να δούμε κάτι καινούργιο, πόσα χαλινάρια πρέπει να βάλουμε στον εαυτό μας ώστε να μην αγοράζουμε πριν εξετάσουμε (αλλά πώς θα πρόκοβε η μόδα)· να μην πιστεύουμε πριν ψηλαφήσουμε (αλλά τότε τι θα απογίνονταν τα διακινούμενα σενάρια επιτυχίας και ευτυχίας που εμπαίζουν τα ίδια μας τα βιώματα)· να μην παθιαζόμαστε πριν μετρήσουμε και ξαναμετρήσουμε (αλλά τότε πού θα κατέληγαν όσα κόμματα έχουν μάθει να δουλεύουν με φανατισμένους που τους αποζημιώνουν όταν έρχονται στην εξουσία)· να μην ταυτιζόμαστε πριν ελέγξουμε (αλλά τότε πόσο θα φύραιναν οι θρησκείες, οι αθλητικές ομάδες, οι σέχτες ή οι οι αγέλες χρυσαυγίτικου τύπου).

Οπότε; Οπότε μπορεί να έχει τη χάρη του το γοργό αλλά όχι παντού και όχι πάντοτε. Και, έστω από αντίδραση στην αγχωτική εποχή της υπερταχύτητας που ζούμε, του φαστ-φαστ-φαστ, ας ξανασκεφτούμε τον πολιτισμό της βραδύτητας, της δεύτερης ανάγνωσης, της δεύτερης σκέψης· ας συμμεριστούμε το αρχαίο γνωμικό «σπεύδε βραδέως», που μοιάζει να συναιρεί λογοπαικτικά τις «αντιφάσκουσες» νεοελληνικές παροιμίες. Κι ας μην ξέρουμε ποιος το είπε, μια και ούτε ο Διογένης Λαέρτιος στους Βίους των φιλοσόφων ούτε ο Ιωάννης Στοβαίος στο «Ανθολόγιον» πιστοποιούν την πατρότητά του. Μάλιστα ο Διογένης μάς προειδοποιεί πως υπάρχουν διαφωνίες για το ποιος είπε τι, και κάθε γνωμικό αποδίδεται πότε στον έναν και πότε στον άλλον («διαφωνούνται δε και αι αποφάσεις αυτών και άλλου άλλο φασίν είναι»). Και για μεν τον πατέρα του ορφανού γνωμικού δεν είμαστε σίγουροι (έχω δει να αποδίδεται στον Χ (ε)ίλωνα τον Λακεδαιμόνιο αλλά και στον Πυθαγόρα), γνωρίζουμε όμως δύο στενούς πνευματικούς συγγενείς του. Τον Ισοκράτη, ο οποίος στον «Προς Δημόνικον» λόγο ενθέτει την προτροπή «βουλεύου μεν βραδέως, επιτέλει δε ταχέως τα δόξαντα», και τον Αριστοτέλη, που λέει τα ίδια στα «Ηθικά Νικομάχεια», να σκέφτεσαι δηλαδή αργά, πολύ, εις βάθος, αλλά να κάνεις ταχύτατα πράξη όσα σκέφτηκες: «Φασίν πράττειν μεν δειν ταχύ τα βουλευθέντα, βουλεύεσθαι δε βραδέως». Οπότε ουδεμία αντίφαση ανάμεσα στο ταχύ και το βραδύ. Το καθένα στον καιρό του και για την αποστολή με την οποία συναρτάται.

Αλλά, για ν’ αλλάξουμε χρονικό και εθνικό πεδίο, στη δεύτερη ανάγνωση καμία αντίφαση δεν χαρακτηρίζει δύο εβραϊκές παροιμίες που τις βρήκα σε βιβλίο του Γεωργίου Κ. Ζωγραφάκη (ας είναι καλά τα παλαιοβιβλιοπωλεία). Τα στοιχεία του: «Παροιμίες των Εβραίων Σεφαραδί της Ελλάδος: Δοκίμιο συμβολής στη μελέτη της Λαδίνο (ισπανοεβραϊκής διαλέκτου των Εβραίων της Ελλάδος)», Θεσσαλονίκη, 1984. Η πρώτη παροιμία: «Αν μου αφαιρέσεις την ελπίδα, μου αφαιρείς τη ζωή». Και η δεύτερη: «Οποιος ζει μ’ ελπίδες, πεθαίνει στο τέλος απελπισμένος». Δηλαδή; Να ελπίζουμε ή να μην ελπίζουμε; Ισχύει ή όχι η μονολεκτική απάντηση, «ελπίς», που έδωσε ο Βίας ο Πριηνεύς όταν τον ρώτησαν «τι γλυκύ ανθρώποις»; Να ελπίζουμε βέβαια, πώς αλλιώς. Αλλά αν πορευόμαστε μόνο με ελπίδες, περιμένοντας να πέσει μάννα εξ ουρανού, δίχως όραμα, σχέδιο, σκοπό, αγώνα και άξιους συνοδοιπόρους, είναι σαν να βαδίζουμε στα σκοτεινά. Σε τούνελ. Στο γνωστό μας τούνελ.

[Καθημερινή]

Read more »

Ευρωπαϊκή Ένωση: Διολισθαίνοντας από την πολιτική συναίνεση στον οικονομικό καταναγκασμό

Editorial της Athens Review of Books -Τεύχος 39ο - Απρίλιος 2013

Οι αποφάσεις της Ευρώπης για την Κύπρο στο πλαίσιο των δύο διαδοχικών συνεδριάσεων του Eurogroup σηματοδοτούν μια νέα, ποιοτικά διαφορετική, στροφή του τρόπου λειτουργίας του ευρωπαϊκού πολιτικού οικοδομήματος. Στον μισό και παραπάνω αιώνα ζωής της το κύριο χαρακτηριστικό της Ευρώπης ήταν η λειτουργία της στη βάση της συναινετικής συμβίωσης. Οι αποφάσεις που λαμβάνονταν ανταποκρίνονταν ασφαλώς στους συσχετισμούς ισχύος και στα πολιτικά συμφέροντα των κρατών-μελών, όμως η διαδικασία αλλά και τα αποτελέσματα χαρακτηρίζονταν από μια διάθεση και κουλτούρα αμοιβαίων υποχωρήσεων και συμβιβασμών. Ακόμα και στις μεγαλύτερες κρίσεις, ποτέ δεν υπήρχε η αίσθηση ότι οι ισχυροί χρησιμοποιούσαν με ωμό τρόπο την ισχύ τους για να επιβάλουν λύσεις με τρόπο που να γίνεται αισθητός στους επιμέρους ευρωπαϊκούς λαούς ως προϊόν αυθαιρεσίας και εκβιασμού.

Τα τελευταία χρόνια όμως, στο εσωτερικό της Ευρωζώνης και με αποκορύφωμα την κρίση της Κύπρου, το καθοριστικό αυτό χαρακτηριστικό του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, αμφισβητείται εμπράκτως. Πώς συνέβη αυτό;
Μετά την νομισματική ένωση, τα κράτη-μέλη της έχασαν τον «δανειστή έσχατης καταφυγής», που ήταν για το κάθε κράτος η δική του κεντρική τράπεζα. Η τράπεζα, δηλαδή, που εξασφάλιζε στην κάθε χώρα την σχετική έστω σταθερότητα του τραπεζικού της συστήματος και μια σχετική έστω νομισματική σταθερότητα, ανεξαρτήτως κάθε άλλης συγκυρίας.

H Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αντίθετα, δεν λειτουργεί ως τράπεζα τελευταίας καταφυγής. Επιπλέον, στο ζήτημα της Κύπρου συνυπέγραψε επί της ουσίας (μαζί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή), μια λύση που περιλάμβανε παραβίαση της «εγγύησης» των τραπεζικών καταθέσεων κάτω του ορίου των 100.000 ευρώ, και έφτασε να απειλήσει μια χώρα-μέλος είτε με έμφραγμα μέσω της κατάρρευσης της νομισματικής ρευστότητας είτε με πανικό απόσυρσης καταθέσεων (run on the banks).

Βεβαίως όλα αυτά είχαν τυπικά προβλεφθεί (ως ακραίο σενάριο) στα «ψιλά γράμματα» των αρχικών συνθηκών δημιουργίας του Ευρώ. Η έμπρακτη όμως και ωμή εφαρμογή τους τα μετέτρεψε από «πιθανή απιθανότητα» σε βίαιη και έμπρακτη πραγματικότητα που επηρεάζει πλέον καθοριστικά τη ζωή μεγάλου μέρους των λαών των χωρών-μελών της ευρωζώνης.

το υπόλοιπο >>> στην Athens Review of Books

Read more »

Το «αμφίσκορο» παιχνίδι των γλωσσών

Του Παντελή Μπουκάλα
Ανάπτυξη με ξένες επενδύσεις λέει το κυβερνητικό σχέδιο. Αλλά μάλλον για όνειρο πρόκειται, γιατί τα ίχνη σχεδιασμού είναι πολύ λιγότερα και από τα ίχνη μικροβιακής ζωής στον μακρινό Πλούτωνα, μια και η ΝΑΣΑ αναγνωρίζει πλέον ότι ο πιο κοντινός μας Αρης ήταν μια φορά κι έναν καιρό κατάλληλος για τη φιλοξενία μικροζωής. Επειδή, όμως, οι εκπλήξεις ποτέ δεν έπαψαν να νοστιμεύουν τη ζωή, μια τυχαία περιήγηση στο Ιντερνετ, από εκείνες όπου για αλλού ξεκινάς και αλλού καταλήγεις, με έφερε πάνω σε μια καινούργια λέξη της ελληνικής γλώσσας που έχει πράγματι τα γνωρίσματα της «ανάπτυξης με ξένη επένδυση», αφού δημιουργήθηκε με τη συμβολή και (άυλων) ξένων κεφαλαίων. Αν, βέβαια, είχα τη συνήθεια να διαβάζω μία από τις αρκετές εβδομαδιαίες εφημερίδες στοιχήματος ή τις περί στοιχήματος στήλες σχεδόν όλων των ημερήσιων φύλλων (εννοώ και των πολιτικών, όχι μόνο των αθλητικών) ή αν σύχναζα σε προπατζίδικα προς αναζήτηση του χαμένου πλούτου, θα την είχα μάθει πολλούς μήνες πριν τη νεότευκτη λέξη, ίσως και χρόνια. Αλλά κάθε πράγμα στον καιρό του. Και οι λέξεις επίσης. Οπως καλή ώρα η λέξη «αμφίσκορο».

Ποιος είναι ο εφευρέτης-πλάστης της συγκεκριμένης λέξης κι αν έχει κατοχυρώσει την πατέντα του δεν το ξέρω. Ισως κάποιος Στέφανος Κουμανούδης του μέλλοντος, υπομονετικός όσο και ο λόγιος του 19ου αιώνα (αν όχι περισσότερο, γιατί πλέον το προς έρευνα και αποδελτίωση γλωσσικό πεδίο είναι τεράστιο), αναζητήσει κάποια στιγμή την πατρότητά της. Το νόημά της, πάντως, προκύπτει μάλλον εύκολα εκ των συμφραζομένων, τα διαδικτυακά δείγματα άλλωστε είναι πολλά. Αμφίσκορο, λοιπόν, θεωρείται το ποδοσφαιρικό παιχνίδι στο οποίο ο παίχτης ποντάρει ότι θα σκοράρουν και οι δύο ανταγωνιζόμενες ομάδες («και οι δύο ομάδες έχουν θεματάκια στην άμυνα και έτσι το αμφίσκορο αποκτά καλές πιθανότητες» λέει π.χ. ένας χρήστης). Εχουμε δηλαδή μια λέξη-όρο η οποία τηρεί τους κανόνες σύνθεσης που διέπουν την ελληνική γλώσσα, λέει αυτά που έχει να πει με οικονομία στις συλλαβές της, καλύπτει ένα κενό, τουλάχιστον της γλώσσας του ποδοσφαίρου ή των παιχνιδιών όπου και κάποια γνώση χρειάζεται και αρκετή τύχη, οι δε χρήστες της συνεννοούνται πάραυτα και άνευ απωλειών νοήματος. Επιπλέον, κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να αντικατασταθεί από κάποια άλλη· το ίδιο πράμα μόνο περιφραστικά θα μπορούσε να ειπωθεί, αφού το «δίτερμα» λ.χ. έχει εντελώς διαφορετική σημασία. Εν ολίγοις, το άρρητο γλωσσικό συμβόλαιο ικανοποιείται πλήρως. Γενικότερα, άλλωστε, το αθλητικό ιδίωμα μπορεί να έχει τις υπερβολές του (με ασυναγώνιστο το θρυλικό «αυτοί δεν ήταν θεοί, ήταν ημίθεοι»), έχει όμως και τις ωραίες και έξυπνες λύσεις του.

το υπόλοιπο >>> στη Καθημερινή

Read more »

Η διαλεκτική της Εστίας

Του Νίκου Ξυδάκη

Το κλείσιμο του ιστορικού βιβλιοπωλείου της Εστίας, ύστερα από 130 χρόνια λειτουργίας στο αθηναϊκό κέντρο, σημαίνει κάτι περισσότερο από οικονομική κρίση και διαχειριστική αστοχία. Ασφαλώς, καμία επιχείρηση δεν είναι αιώνια, και τα προκύπτοντα κενά κάπως καλύπτονται πάντα. Αλλά με αφορμή την κηδεία σ’ ένα δρόμο ήδη γεμάτο από κηδειόχαρτα «ενοικιάζεται» και σκοτεινές βιτρίνες, αξίζει να αναλογισθούμε τι σηματοδοτεί η πρόσφατη απώλεια.

Τοπικά. Η Σόλωνος για πολλές δεκαετίες ήταν ένα μυθικό ποτάμι βιβλίων. Παρότι εκβάλλει από το Κολωνάκι των μπουτίκ, λίγες καθέτους πιο κάτω η μορφολογία του άλλαζε: παλαιοπωλεία, κορνιζάδικα, η τέχνη λοιπόν, κι αμέσως μετά η Εστία, ένα ξέφωτο, πριν απ’ τη Νομική. Εκεί άλλαζε όλο το ποτάμι: κατέβαζε πια βιβλία, φοιτητές, μαθητές φροντιστηρίων, καθηγητές, εκδότες, ποιητές και λογίους. Η Εστία, η Ενδοχώρα, η Νομική, τα παλαιοβιβλιοπωλεία, τα νομικά βιβλιοπωλεία, το Θεμέλιο, στην Ασκληπιού η Δωδώνη παλιά, η Πολιτεία τώρα, ο Γρηγόρης, ο Τολίδης, ο Λιβάνης, στην Ιπποκράτους Χρηστάκης, Παπαδήμας, Καρδαμίτσας, και ιδού το Χημείο, εδώ ο νεαρός–παλαιός Ναυτίλος, μπαίνουμε μαλακά στα Εξάρχεια· πιο χαμηλά η Πρωτοπορία και το Εναλλακτικό, και παντού μέσα στα Εξάρχεια εκδοτικοί οίκοι, τυπογραφεία, φροντιστήρια.

το υπόλοιπο >>> στη Καθημερινή

Read more »

Στα τεχνικά Λύκεια!

Ο Καποδίστριας ήταν ο πρώτος άνθρωπος που προσπάθησε να βάλει τις βάσεις της νεοελληνικής παιδείας, ξεκινώντας από την τεχνική εκπαίδευση. Γρήγορα, όμως, κατηγορήθηκε ως «φωτοσβέστης» από τη γνωστή νομενκλατούρα της εποχής που εμφορούνταν από τα ιδανικά της «φαναριώτικης παιδείας». Τελικά, όλοι ξέρουμε πού κατέληξε κι αυτός και οι ιδέες του…

Πέρασαν δύο αιώνες από τότε και ακόμα το παλεύουμε… Ο Φίλιππος αναγκάζεται να πάει σε ιδιωτική σχολή να γίνει μάγειρας και το σχολείο θα το τελειώσει σε νυχτερινό. Ο Κώστας περιμένει υπομονετικά να περάσουν τα τρία βαρετά χρόνια του Λυκείου να συνεχίσει στα χωράφια του πατέρα του και η Νεφέλη, ήδη, βοηθάει στο μικρό ξενοδοχείο της οικογένειας, διαβάζοντας περιστασιακά, ίσα-ίσα να μη μείνει στην ίδια τάξη.

Αυτές οι τρεις περιπτώσεις είναι και οι πιο αισιόδοξες γιατί η συντριπτική πλειοψηφία των μέτριων μαθητών δεν έχει καν προοπτική μετά το σχολείο. Απλά, σέρνονται πίσω από ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης, στο Γενικό Λύκειο, για το οποίο αδιαφορούν εντελώς. Στην πραγματικότητα, δεν καταφέρνει να τους προσφέρει ούτε γενική μόρφωση ούτε εξειδίκευση, σε κάποια ειδικότητα που έχουν ταλέντο.

το υπόλοιπο >>> στο Protagon

Read more »

Μνήμη Παλαμά

Του Παντελή Μπουκάλα

Θυμήθηκα το συμβάν με αφορμή τα εβδομήντα χρόνια από τον θάνατο του Παλαμά: Το 1933, ο Πέτρος Χάρης αρχίζει μια έρευνα στα «Αθηναϊκά Νέα». Θέμα της «ποία η ωραιοτέρα λέξις της ελληνικής γλώσσης», και ειδικότερα «ποία η λέξις, η μία και μόνη, που αρέσει περισσότερο στους συγγραφείς, στους καλλιτέχνες και γενικότερα στους διανοουμένους». Πρώτον ρωτάει τον Παλαμά, που αρχικά «θέλησε να ξεφύγει», επειδή «ίσως και να βρήκε επιπόλαιο» το ερώτημα· και δικαίως. «Αλλά ξαφνικά έλαμψαν τα μάτια του» και πρόφερε την αγαπημένη του λέξη «με ανακούφιση, μ’ ενθουσιασμό, με κάποιο πείσμα: Δημοτικισμός». Ούτε πατρίδα ούτε Ρωμιοσύνη ή Ελλάδα, μάνα, ποίηση, αγάπη, ειρήνη ή Μούσα, όπως ίσως ανέμενε ο Π. Χάρης τότε και πολλοί σήμερα. Εξηγεί ο ποιητής: «Δεν σας κρύβω ότι δίνω αυτή την απάντηση γιατί μ’ αρέσει η λέξη, αλλά και εξ αφορμής της μεγάλης συκοφαντικής εκστρατείας που ξαναρχίζει εις βάρος όλων των δημοτικιστών» από τους «αναρμόδιους» που «κολλάνε σ’ όλους τον κομμουνισμό». Αλλωστε, ο δημοτικισμός και τον δήμο έχει μέσα του και το κίνημα, τον αγώνα· το πάθος.

Read more »

Κατοικούμε μια γλώσσα και μια Ιστορία

Του ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΕΡΓ. ΜΠΕΛΛΕ
Οι πολιτικοί ευαγγελίζονται τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τον παγκοσμιοποιημένο Μολώχ της αγοράς. Ομιλούν, προφανώς, για δημιουργία ευπώλητων πολιτών, για εκκολαπτόμενους δουλοπάροικους στο «Νέο Μεσαίωνα».

Ποιοι, αλήθεια, Ελληνες επιχειρηματίες-μεταπράτες και ποιοι επήλυδες θα επενδύσουν στην Ιστορία, τη γλώσσα, την ανθρωπιστική παιδεία; Αν θυσιάζουν σε κάποιο Θεό, αυτός δεν είναι άλλος από τον Μαμωνά. Ποιες κλήρες της αχαλίνωτης παγκοσμιοποίησης θα επενδύσουν στη δική μας Ιστορία, όταν απροκάλυπτα την απαξιώνουν με το ασύστολο δόγμα «ανήκεις στην Ιστορία σημαίνει ξόφλησες, τέλειωσες», καθώς και το στερητικό ιστορικό σύνδρομο του Φορντ «η Ιστορία είναι μια μπούρδα»; Στόχος η δημιουργία «ευνουχισμένων» και λοβοτομημένων κοσμοπολιτών, χωρίς ιστορική γνώση και μνήμη, άρα και χωρίς συνείδηση.

Σχετικά με τη γλώσσα: αναφερόμαστε στη μία και ενιαία ελληνική γλώσσα, της Σαπφούς, του Αρχίλοχου, του Πολύβιου («εν καιροίς χαλεποίς μέμνησο της γλώσσης»). Τη γλώσσα που ο Κικέρων ήθελε να διαλέγονται οι θεοί («ει θεοί διαλέγονται, τη των Ελλήνων γλώττη χρώνται»). Τη γλώσσα του Σολωμού, του Παπαδιαμάντη, του Σεφέρη, του Ελύτη («όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί, όπου και να θολώνει ο νους σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη»). Τη γλώσσα που διδάσκεται στις γειτονιές του κόσμου, απ' τα πρωτότυπα των αρχαίων. Τη γλώσσα που δίχως τις ρίζες της πολλές γλώσσες (κύρια η αγγλική) θα ήταν εντελώς διαφορετικές, καθώς κι ο πανανθρώπινος πολιτισμός. Τη γλώσσα - χειμαρρώδη ποταμό που πηγάζει απ' τα βάθη των αιώνων μεταφέροντας κι απαυγάζοντας «προγόνους». Και όταν λέμε προγόνους, εννοούμε τη φύση, την παράδοση, την Ιστορία, τον πολιτισμό, τα μνημεία, τις πηγές, τους μύθους, τα παραμύθια. Αυτά, που εν συντομία αποκαλούμε ανθρώπινες ρίζες.

Read more »